Reforma në alfabetin e shqipes - heqja e germës NJ - Gjuha Shqipe

×
Albanian Forums, Zerion Zeri yt Zeri Info, Forumi Shqiptar Al Virtual, Diskutime, Biseda, Chat Njofje, Informatika, Teknologjia, Gazeta Tema, Gazetat Shqiptare, Bota Sot, www Channel Albania, Telegrafi Kosovo, Ballkani Web, Gazeta Lajme shqip, Lajmet e Fundit Shqiperia Kosova, Dita, Panorama, Kryeartikull, Faqja Kryesore, Video Shqip, Muzike Shqipe, Njoftime, Lajmerime, Temat Online, Gazetat, Kosovare, Shtypi Ditor, Sporti Shqiptar, Dashuria, Pyetje Pergjigje, Keshilla, Ndihme, Webmaster Shqiptar, Familja, Shqiptaria, Muzika, Receta Gatimi, Imazhe, Vipat-shqiptar, Aktualiteti
Media Sociale
Mesazhe Private
Shqiptaret duke lexuar tema interesante dhe te ndryshme
Tema re

Reforma në alfabetin e shqipes - heqja e germës NJ

Reforma në alfabetin e shqipes - heqja e germës NJ

· 23 · 5040

  • Postime: 1364
  • Karma: +2/-0
  • Gjinia: Mashkull

ne: 19-08-2007, 23:28:27
Alfabeti dhe roli i tij në gjuhë
Alfabeti (greqishtja e lashtë: [alphábētos]) është një përmbledhje shkronjash të cilat shërbejnë për të bërë paraqitjen me shkrim të tingujve të një gjuhe.
Alfabeti i gjuhës shqipe zyrtarisht ka 36 shkronja, prej te cilave 7 janë zanore dhe 29 bashkëtingullore.
Roli kryesor i alfabetit, te nje gjuhe te caktuar, si përmbledhje shkronjash qendron ne pasqyrimin e perbashkët te germave te asaj gjuhe. çdo gjuhë ka alfabetin e vet, forma, madhësia, tingullimi etj. i germave te te cilit varen nga zhvillimi gjuhësor, historik dhe intelektual i atij populli.
Për t'u mesuar një gjuhë për t'u shkruar se pari mësohen germat e tij, pra alfabeti. Ai paraqet themelin e gjuhës në realitet dhe është pasqyrë e asaj gjuhe, sherben per te komunikuar me njerëzit qe flasin, shkruajnë apo lexojnë atë gjuhë, qofshin ata te brendshëm apo te jashtëm.
Ne tani do te hyjmë ne temë në pika te shkurtera, pa u zgjerur në qështje tjera gjuhësore e historike.


Përse duhet hequr germa NJ?
Siç edhe e dijmë alfabeti i shqipes ka 36 shkronja te percaktuara në kongresin e gjuhës ne Manastir në vitin 1908. Në atë kohë janë paraqitur disa alfabete më me shumë apo më me pak germa dhe është përcaktur ai qe ne perdorim sot.
Nga këto 36 shkronja 25 prej tyre janë te thjeshta (a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, x, y, z), 9 bigrame (dh, gj, ll, nj, rr, sh, th, xh, zh) dhe 2 shkronja diakritike (ë, ç).
Germa "nj" bën pjesë në bashkëtingullore bigrame dhe formohet nga dy germa te thjeshta,  respektivisht "n" dhe "j". Numri i madh i shkronjave bigrame si germa te veçanta në alfabetin e shqipes është veçori e saj. Me kombinimin e dy shkronjave te caktuara jipet një shkronjë e re e cilat përbën një tingull në te folmen e shqipes.
Shkronja "nj" është një shkronjë  e cila përbëhet nga dy germa te bashkuara, por qe nuk jep tingull te ri. Ato dy shkronja lexohen njejtë te konceptuara si shkronja te veçanta apo si shkronja njëra pas tjeres se bashku.

Metoda krahasimit
Nëse marrin dhe krahasojmë menyren e kombinimit te germave "n" dhe "j" dhe krijimit në shkronjë te veçantë "nj" me menyren e kombinimit te shkronjave tjera te thjeshta te gjuhes shqipe, atëhere mund te kuptojmë se nga kjo menyrë mund te na dalin shumë me shumë germa tjera. Përshembull njejtë mund te krijojmë një germë te veçantë "dj" ashtu siç kemi atë "nj" apo "bj, ng, nd etj. ".

Metoda e apostrofit 
Nëse ne gjuhen shqipe bashkohen dy germa ato mund te japin një tingull te ri siç janë p.sh.: dh, gj, ll, rr, sh, th, xh, zh, por nuk japin në rastin e shkronjës "nj". Kjo mund te vertetohet me anë te apostrofit. Nëse me apostrof ndahen germat "th" në "t'h" atëhere ato lexohen si germa te veçanta dhe nuk japin tingullin e njejt me "th". Përshembull emri Mit'hat nuk lexohet njejt sikur te shkruhet Mithat pa apostrof. Mirpo kjo nuk ndodh me germën "nj". Ajo plotësisht lexohet njejtë me apo pa apostrof, se bashku apo ndaras. Përshembull fjala "njeri" apo "n'jeri" lexohen plotësisht njejtë. Germa "nj" apo germat veç "n" dhe "j" se bashku apo ndaras japin po te njejtin tingull. Kjo dëshmon jodomosdoshmerinë e te qenit te germes "nj" si shkronjë e veçantë në alfabetin e gjuhës shqipe.

Arsyet kryesore se përse duhet hequr shkronja "nj" mund t'i përmbledhim si vijon:
- heqja e shkronjës "nj" lehtëson alfabetin e shqipës dhe në çdo aspekt liron atë nga një germë e panevojshme si germë e veçantë
- lehtëson mbajtjen mend dhe shkrim leximin e shkronjave shqipe për fëmijet dhe te huajt
- si qështje e thjeshtë për t'u kuptuar mund te hap rrugen (thyej akullin) për reformimin dhe modernizmin e gjuhës shqipe edhe në sfera tjera (qoftë futjen apo heqjen e rregullave, fjalive, germave tjera apo ndonjë qështje tjetër)


Problemet
Problemet te cilat mund t'i hasim gjatë reformimit te alfabetit te gjuhes shqipe, respektivisht te heqjes se germës "nj" mund te jenë kryesisht te natyres qoftë nacionaliste apo psikologjike, por asnjehere shkencore.
Dikush mund te niset nga fakti se duhet te ruajm kete alfabet ashtu siç na ka lënë historia dhe te paret, ndërsa te tjerët se "keshtu ka qenë gjithmon" apo se "kështu ska qenë asnjëherë" apo "po bëjmë diçka çka skanë berë te tjerët". Alfabeti është thjeshtë përmbledhje germash qe paraqet realisht në nivel standard një gjuhë dhe për te lehtesuar te mesuarit dhe te shkruarit e një gjuhe. Ai nuk varet aspak nga ato probleme qe cekem me lartë, por nga zhvillimi historik, shkencore dhe akademik i gjuhës. Gjuha qe kemi duhet te perfaqësojë pak a shumë atë qe ne si shqiptar flasim në një shkallë shkecore (standarde). Heqja e germes "nj" aspak nuk cenon punën e gjuhëtarëve dhe mendimtarëve te parë, por thjeshtë qon perpara punën e tyre per ta bëre shqipen me shkrim modern. Reformime gjuhësore bëjnë te gjitha gjuhët ndërkombtare, sipas nevojës.
Shqipëtarët përveç 7 zanoreve standarde shqipëtojnë dy apo tre here me shumë zanore në forma te ndryshme (gojore apo hundore), mirpo janë marrur vetem ato kryesoret. Dialekte te ndryshme kanë tinguj te cilet ndoshta nuk i përfaqëson alfabeti i sotëm, p.sh. tek gegët mund te vërejmë dy tinguj te cilat me alfabetin e sotëm standard mund t'i paraqisnim si "ng" apo "nd" ("me ngajt" dhe "me ndejt") qe këto germa ("n,g" dhe "n,d") nuk shqiptohen si germa te veçanta por si një tingull i thellë (hundor) i përbashkët. Vetë fakti i ekzistimit te numrit te madh te germave hundore në dialektin gegë e bëjnë atë me te vështir për t'u mesuar. Po ashtu në historinë e gjuhës shqipe ka pasur alfabete me mbi 50 shkronja (alfabeti i Elbasani).
Heqja e germës "nj" nuk paraqet kurrfar problemi, përkundrazi e liron alfabetin nga një shkronjë e panevojshme. Sepse alfabetin nuk e kemi për te mbledhur germa dhe për te shtuar numër, por per te treguar nivelin tonë intelektual si popull. Një gjuhë sa me e thjeshtë qe te jetë e mundur është aq me moderne.


Rekomandimet
- Germa "nj" duhet te hiqet si shkronjë e veçantë nga alfabeti i shqipës dhe ky alfabet te ketë vetëm 35 shkronja.
- Gjitha fjalët qe nisin me "nj" duhet te shkruhen thjeshtë ashtu siç janë shkruar deri sot, por te kuptohen se shkruhen me dy germa te veçanta te gjuhes shqipe "n" dhe "j".
- Te gjitha fjalët qe fillojnë me te ashtuquajturen shkronjë "nj" (në fjalore, enciklopedi apo renditje tjetër), duhet te renditen si fjalë qe fillojnë me germën "n" dhe pasojnë nga ajo "j".

  • Postime: 5503
  • Karma: +0/-0
  • Gjinia: Femer

#1 ne: 24-08-2007, 07:38:25
E kisha degjuar me pare kete, para ca ditesh lexova nje artikull tjeter (ketu online) ne lidhje me kete dhe me duket ide shume e mire dhe me kuptim. Asnjehere s'e kam kuptuar personalisht kuptimin dhe qellimin e bigramit "nj" qe edhe si dy shkronja te formueshme eshte shume e kollajshme dhe e shpejte t'i thuash si nje e vetme, prape ne Shqiptim nuk eshte nje tingull i ri, por dicka qe fillon me "n"-ne dhe vazhdon me "j"ne. Ngaqe "nj" ka ekzistuar ne alfabetin tone prej shume shume kohesh, do te jete e veshtire per njerezit ta ndajne si shkronje te vecante kete bigram, nje cike e veshtire ne fillim, por menjehere sa te dalin ne shtyp te gjitha tekstet e reja mesimore dhe fjaloret e rinj te Shqipes ku fjalet qe fillonin me "nj" tashme te renditen ne ato qe fillojne me "n", njerezit do ta kene me te lehte per ta kuptuar qe Shqipja tashme ka 35 jo 36 shkronja.

  • Postime: 5503
  • Karma: +0/-0
  • Gjinia: Femer

#2 ne: 24-08-2007, 07:39:43
Kjo teme eshte patjeter ne rubriken e gabuar. Moderatoret duhet ta kalojne andej nga "Gjuha Shqipe" se s'ka te beje fare me Diapazonin e Mendimeve kjo fjale.

Me te Mira dhe per me mire qofshim me cdo ndryshim sado te vogel qe behet ne Shqiperi apo qe i behet Shqipes sone!

  • Postime: 1364
  • Karma: +2/-0
  • Gjinia: Mashkull

#3 ne: 24-08-2007, 12:42:08
Ky shkrim është autorial (i imi pra) dhe ende qëndroj prapa tij (e mbeshtes idenë e heqjes se germës "nj")!

#4 ne: 24-08-2007, 14:48:13
E ke shkronje do perdorim ne vend te saj ?


#5 ne: 24-08-2007, 14:49:46
Nuk eshte aq e lehte te heqesh e te zevendesosh nje shkronje..sepse ne shqiptim do kete goxha pengesa keshtu qe per mendimin tim nuk ka pse ta heqin si shkronje..ajo eshte baza e nje mori fjalesh..

psh fjalen Njejes...si do e shqiptoni ju ?

#6 ne: 24-08-2007, 15:47:10
S´me duket aspak i nevojshem ky ndryshim.

  • Postime: 28589
  • Karma: +48/-5
  • Gjinia: Mashkull

#7 ne: 24-08-2007, 16:30:12
As per mua nuk eshte i nevojshem. "Nj" nuk eshte thjeshte nje germe, por dhe nje tingull. Nese do te hiqej dhe do behej sic sugjerohet atehere ne vend te "një" do te duhet te thuhej dhe shkruhej "n'j'ë" gje qe nuk eshte aspak e njejte.
Ndryshime te ketij lloji jane teper per t'u diskutuar nga njerez te thjeshte si ne, por nga gjuhetare me formim te plote akademik.

PS: Tema se ka vendin ketu!!

  • Postime: 1364
  • Karma: +2/-0
  • Gjinia: Mashkull

#8 ne: 24-08-2007, 17:21:06
Këtë shkronjë s'ka nevojë ta zevendesoj asnjë shkronjë tjetër. "Njejës" - do të mund të thuhej edhe pa konceptimin e "nj-së" si shkronjë e veçantë, por thjeshtë si dy shkronja "n" dhe "j". Po ashtu, nuk ka nevojë te apostrofohet në rastin "n'j'ë", shkruaje thjeshtë "një", lexoje thjeshtë "një", por te dihet se po shkruhet nga tri shkronja "n", "j" dhe "ë". Germa "nj" e veçantë nuk ka kurrfar tingulli të ri, përdallim nga leximi i "n-së" dhe "j-së" njëra pas tjetrës.

Ta marrim një shembull krahasimi me "nj" dhe germat tjera bigrame, duke i lexuar germat një nga një:
 - N-J-E-R-I (Njeri)
 - D-H-I-A (Dhia)
 - X-H-A-M-I (Xhami)
E vetmja fjalë që ka kuptim, nëse lexohet këtu germ pas germë, është fjala "njeri". Kjo për arsye se germat "n" dhe "j" kanë te njëjtin tingull si bashk ashtu edhe ndaras.

Gjuha jonë po ashtu ka nga dy germa gati të njëjta "gj" dhe "xh" e "q" dhe "ç", por te cilat tingëllojnë ndryshe nga njëra tjetra, sadopak. Ndërsa "nj" nuk formon tingull, përdallim nga shkronjat që i përmban.

Dhe sigurisht se unë nuk kam marr kurrfar vendimin. Unë thjeshtë kështu mendoj, e shpreha dhe qëndroj prapa saj.

#9 ne: 24-08-2007, 17:49:31
o xhavo, une s´e di se si e shqipton ti fjalen : Njeri,
po ama s´ta mbeshtes mendimin, pasi per mua ka ndryshim kur e shqiptoj dhe degjoj...ashtu sic e ke shpjeguar...

  • Postime: 5503
  • Karma: +0/-0
  • Gjinia: Femer

#10 ne: 24-08-2007, 18:29:07
Këtë shkronjë s'ka nevojë ta zevendesoj asnjë shkronjë tjetër. "Njejës" - do të mund të thuhej edhe pa konceptimin e "nj-së" si shkronjë e veçantë, por thjeshtë si dy shkronja "n" dhe "j". Po ashtu, nuk ka nevojë te apostrofohet në rastin "n'j'ë", shkruaje thjeshtë "një", lexoje thjeshtë "një", por te dihet se po shkruhet nga tri shkronja "n", "j" dhe "ë". Germa "nj" e veçantë nuk ka kurrfar tingulli të ri, përdallim nga leximi i "n-së" dhe "j-së" njëra pas tjetrës.

Ta marrim një shembull krahasimi me "nj" dhe germat tjera bigrame, duke i lexuar germat një nga një:
 - N-J-E-R-I (Njeri)
 - D-H-I-A (Dhia)
 - X-H-A-M-I (Xhami)
E vetmja fjalë që ka kuptim, nëse lexohet këtu germ pas germë, është fjala "njeri". Kjo për arsye se germat "n" dhe "j" kanë te njëjtin tingull si bashk ashtu edhe ndaras.

Gjuha jonë po ashtu ka nga dy germa gati të njëjta "gj" dhe "xh" e "q" dhe "ç", por te cilat tingëllojnë ndryshe nga njëra tjetra, sadopak. Ndërsa "nj" nuk formon tingull, përdallim nga shkronjat që i përmban.

Dhe sigurisht se unë nuk kam marr kurrfar vendimin. Unë thjeshtë kështu mendoj, e shpreha dhe qëndroj prapa saj.

Une bashkohem me mendimin tend xhavo. Asnjehere s'ka qene e nevojshme per ta patur shkronjen "nj" si shkronje me vete apo si nje te vetme pasi edhe nese eshte "nj" bashke apo "n" dhe "j" shqiptohen krejt njesoj. Edhe nese ti je ai qe ka shkruajtur artikullin hapes te kesaj teme, te lumte se ke shkruajtur nje artikull shume te mire. Sa ditke rreth Gjuhes Shqipe, ti, ore.

Nje gje ama xhavo, duhet ta zhvendosim temen tek "Gjuha Shqipe" pasi nuk perket ketu.

  • Postime: 1364
  • Karma: +2/-0
  • Gjinia: Mashkull

#11 ne: 24-08-2007, 20:46:56
Elegancë zhvendose e bën çka te duash. Në dorë tende kjo punë!

  • Postime: 5503
  • Karma: +0/-0
  • Gjinia: Femer

#12 ne: 24-08-2007, 22:22:09
Elegancë zhvendose e bën çka të duash. Në dorë tënde kjo punë!

Une nuk jam moderatore. thjesht sugjeroj te jete ne forumin e Gjuhes Shqipe. A nuk je dakort? :)

  • Postime: 5503
  • Karma: +0/-0
  • Gjinia: Femer

#13 ne: 26-08-2007, 07:01:03
Faleminderit Erlehta qe e kalove temen atje ku duhet (dhe) qe ma degjove "kerkesen" mua. :P

Me te Mira Zemer.

  • Postime: 23
  • Karma: +0/-0
  • Gjinia: Mashkull

#14 ne: 09-09-2007, 15:26:38
shum interesant pom doket qekjo tem qe paska mu hek shkronja "nj" edhe pse palidhje pom doket jena msu me at shkronjo edhe mu mdoket mir si tingellon ehde shummmm veshtir osht mu mesu populli pa shkronjen :nj:

  • Postime: 92
  • Karma: +0/-2
  • Gjinia: Femer

#15 ne: 04-11-2007, 00:49:07
un do thosha qe ta heqin edhe shkonjen/zanoren "ë" ne Emrat Frymor & Bimor qe perfundojn mu me ket zanore, p.sh:

burrë - burr
mollë - moll

  • Postime: 2
  • Karma: +0/-0

#16 ne: 06-12-2007, 08:27:10
Une mendoj qe alfabeti yne edhte mire sic eshte, na ka sherbyer me se miri deri tani, N-J-E-R_I, NJERI, po ti ndajme do te themi n-j-e-r-i the theksi do te binte ne N ndersa njeri theksi bie tek I pra nje ndryshim i madh sipas meje.

Njezeri the N-jezeri nuk degjohet njelloj pra shkronja nje eshte pjese e pandare e alfabetit tone te shenjte.

kur ske pune leviz deren i thone ketij sygjerimi.

kane kaluar kaq kohe nga ndryshimi i monedhes tone LEK dhe sot e kesaj dite flitet me te reja apo te vjetra

  • Postime: 2
  • Karma: +0/-0

#17 ne: 06-12-2007, 08:30:56
un do thosha qe ta heqin edhe shkonjen/zanoren "ë" ne Emrat Frymor & Bimor qe perfundojn mu me ket zanore, p.sh:

burrë - burr
mollë - moll


  po një si do themi? apo është? sa të zjuar qenkan bërë ky brezi ri mor aman.

  • Postime: 188
  • Karma: +0/-0
  • Gjinia: Mashkull

#18 ne: 14-12-2007, 10:56:24
Keto meselera qe ben xhavo s`jan as te parat as te fundit. Sa gjuhe jan forumuar duke futur e nxerre shkroja nga gjuha me e hershme. Puna esht kur te mungojne dhemballet e pjekurist duhet ti hac ca fjale moo per kollajllek. A-GJI-O Saranda ja hengren gj-n ne te shkruar e bene hj e na dolli AH-JIO edhe e dini vet meselen. AAAAAAAAAA GJIIIIIIIIIII xhavooo mavria.

  • Postime: 1364
  • Karma: +2/-0
  • Gjinia: Mashkull

#19 ne: 29-12-2007, 01:32:42
Këtu fare ska te bëj me heqje te një germe, por thjeshtë moskonceptimin e dy germave si të vetme, te cilat si bashkë ashtu edhe ndaras japin po te njejtin tingull, pa kurrëfar ndryshimi.

Njejtë lexohet "NJË" me "n" dhe "j" së bashku, po ashtu edhe ndaras nëse nuk konceptohet si germë e veçantë "nj"-ja.

Dhe dikush që solli shembullin e fjalës "njëzeri" apo "n-jëzëri" kinse ka ndryshime bëri gabim, sepse në ketë rast nuk ka nevojë te vihet lidhëse e te lexohet "n" e pastaj "jëzëri" mirpo duhet te lexohet thjeshtë "njëzëri" se bashku, pa pasur nevojë që t'i ndajë, por germat "n" dhe "j" duke i parë si germa te veçanta.

"Nj"-ja dallon dukshem nga bigramet tjera te shqipes, p.sh. "th" apo "zh", sepse bashkimi i "t"-së me "h"-në ne ketë rast sjellin një tingull krejtësisht të ri, por siç e kam thënë edhe me parë, kjo nuk ndodhë tek "nj"-ja.

  • Postime: 188
  • Karma: +0/-0
  • Gjinia: Mashkull

#20 ne: 29-12-2007, 17:07:25
O xhavo meqe meresh me gjuhesine dhe per te mos bere mundime te kota me nj-e apo th-e, me nje llaf te meresh vertet me ndreqen e gabimeve te meparshme gjuhesore po te jap nje teme qe eshte shume e rendesishme.
Emertimin qyteti i Sarandes nga e ka marre?
Meqe jam vet nga Sara-nda po te tregoj se ne Sarande ndodhet nje vend quhet mali i Sara-qinit, ky emerim nga c`numer shenjtoresh vjen? Kemi emrat qe perdoren tek njerzit Sarac dhe Saraci, tjeter po Sara-ka-cane kush quhen, pa kaluar ate qe perdoret si  emertim fyes?! Pune te mbare!

  • Postime: 1364
  • Karma: +2/-0
  • Gjinia: Mashkull

#21 ne: 30-12-2007, 03:29:39
Diamant, ti sikur po tallesh me mua vëllaçko. Si mund te te shpjegoj unë ty për diçka qe ti shprehesh i bindur se e din me mirë se une? Kjo është e kotë. Prandaj tema le te vazhdoj për arsyen që është hapur.

  • Postime: 44
  • Karma: +0/-0

#22 ne: 20-02-2008, 18:00:26
Nuk e di se sa na ndihmon kjo bisede per alfabetin tone. Mendoj se  per keto gjera kaq te medha te gjuhes duhet te mirren gjuhetaret e mirefillte. Ne kemi pasur nje fat te madh qe alfabetin tone e kemi marre duke u mbeshtetur ne alfabetin latin. Shkronja nj mua me duket se eshte futur ne alfabetin tone si ndikim nga gjuhet tjera romane. sidoqofte mund te qendroje keshtu edhe si eshte. Femijet tane me se shumeti po gabojne kur po i perdorin dy shkronjat tjera gjithashtu DYSHE: xh dhe gj si dhe shkronjat q dhe ç qe jane njeshe. Ne disa treva te vendit tone fare nukm dallohet shqiptimi i xh-së nga gj-ja dhe i q-së nga ç-ja. Edhe shume njerez te kultures ndonjehere i ngaterroine keto dy shkronja....

Temat e fundit