Pas vdekjes së Enverit, Byroja Politike deshi të arrestonte Ramiz Alinë - Historia Moderne Shqiptare

×
Albanian Forums, Zerion Zeri yt Zeri Info, Forumi Shqiptar Al Virtual, Diskutime, Biseda, Chat Njofje, Informatika, Teknologjia, Gazeta Tema, Gazetat Shqiptare, Bota Sot, www Channel Albania, Telegrafi Kosovo, Ballkani Web, Gazeta Lajme shqip, Lajmet e Fundit Shqiperia Kosova, Dita, Panorama, Kryeartikull, Faqja Kryesore, Video Shqip, Muzike Shqipe, Njoftime, Lajmerime, Temat Online, Gazetat, Kosovare, Shtypi Ditor, Sporti Shqiptar, Dashuria, Pyetje Pergjigje, Keshilla, Ndihme, Webmaster Shqiptar, Familja, Shqiptaria, Muzika, Receta Gatimi, Imazhe, Vipat-shqiptar, Aktualiteti
Media Sociale
Mesazhe Private
Shqiptaret duke lexuar tema interesante dhe te ndryshme
Tema re

  Pas vdekjes së Enverit, Byroja Politike deshi të arrestonte Ramiz Alinë

      Pas vdekjes së Enverit, Byroja Politike deshi të arrestonte Ramiz Alinë

    · 1 · 860

    • Postime: 28652
    • Karma: +48/-5
    • Gjinia: Mashkull

    ne: 11-11-2011, 11:57:39
    Niko Gjyzari: Pas vdekjes së Enverit, Byroja Politike deshi të arrestonte Ramiz Alinë
    Nga Fatos Veliu

    Ish-zyrtari i lartë i shtetit komunist për herë të parë bën publike ngjarjen e pabesueshme të ndodhur në vitin ‘88 në sallën e mbledhjeve të ekipit më të lartë politik të shtetit. Ndërhyrjet alarmante të Simon Stefanit dhe Prokop Murrës për shkeljen e vijës së udhëheqësit të vdekur. Situata që Ramizin e shpëtoi nga prangat e byroistëve të tmerruar
    Hyrje
    Në vitet pas vdekjes së Enver Hoxhës, ekonomia e shtetit komunist filloi rrënimin gradual deri në situata alarmante. Kjo gjë sillte gjithnjë e më shumë sistemin e ri shoqëror, atij ku sundon prona private mbi mjetet e prodhimit. Por derisa erdhi në atë ditë, u kalua një kohë e gjatë ku siç bëhet e ditur, derisa u degradua përfundimisht ekonomia e shtetit. Pikërisht për ato momente flet një nga ish kuadrot kryesorë të asaj periudhe Niko Gjyzari. Sot gazeta “standard” boton pikërisht intervistën e tij.
    Në këtë intervistë të zotit Gjyzari, lexuesi i “standard” mëson se çfarë kishte ndodhur në sektorin e naftës dhe në shumë sektor të tjerë, të cilat dikur kishin qenë eksportuese të lëndëve të tyre, ndërsa për periudhën e pasviteve 1985 u kthyen në importues, duke e shkatërruar përfundimisht buxhetin e shtetit. Kërkesa e Niko Gjyzarit që i bëri Ramiz Alisë, për të shkelur qoftë dhe kushtetutën por që të shpëtonte naftën nga katastrofa e zhdukjes së sajë. Besimi i Ramizit për të operuar me firma të huaja dhe grupi i punës që u ngrit për studimin e ardhjes me koncesion të shoqërive të huaja... Si reagoi Byroja Politike pas paraqitjes së materialit të përgatitur për të futur shoqërinë e njohur gjermano-perëndimore. Dyshimi i tyre për atë material dhe situata që u krijua jo vetëm për Farudin Hoxhën dhe Niko Gjyzarin si autorë të tij por edhe për vetë Ramiz Alinë që rrezikonte jo vetëm shkarkimin por pse jo edhe arrestimin. Këto dhe të tjera siç u shprehëm më lartë lexuesi i “standard” do t’i lexojë pikërisht në intervistën e mëposhtme të vetë protagonistit kryesor dhe ndërkohë të rrezikuarit për arrestim të asaj ngjarjeje Niko Gjyzarit, i cili në ato vite ka pasur detyra të tilla si Ministër i Financave apo kryetar i Komisionit të Planit të Shtetit, kandidat i Byrosë Politike etj.
     
    Zoti Gjyzari, mësuam se dikur jeni ndodhur në situatë të vështirë, madje keni rrezikuar shumë. Por çudia më e madhe është se qenka ndodhur edhe Ramiz Alia në të njëjtin pozicion sa që nga çasti në çast po etiketohej si Heretik dhe tradhtar i rrugës së Enver Hoxhës që sillte pasoja tragjike për të. Si është e vërteta e situatave të naftës që kalonte vendi ynë në atë periudhë deri sa problemi shkoi deri në Byronë Politike?
    Një nga problemet më të mëdha që u ndeshëm pas viteve 1985, ishte se në Shqipëri patëm një rënie të theksuar të prodhimit të naftës. Ne kishim pasur burime të shumta nafte dhe ishim njohur në shkallë Evrope për mënyrën dhe efikasitetin e shfrytëzimit të sajë. Kishim qenë një nga vendet e pakta të Evropës që të gjitha nevojat tona i plotësonim me prodhimin vendas. Jo vetëm kaq por por prodhimi i naftës, i sillte dhe të ardhura kolosale shtetit për faktin se një sasi të madhe të sajë e eksportonim. Kështu që gjatë eksportit, rregullonim në mënyrë të kënaqshme, raportin e ballancit eksport-importit, i cili ishte i sanksionuar me ligj. Kjo ka shpjegimin e thjeshtë se duke siguruar të ardhura të mëdha nga eksportimi i naftës, ne kishim mundësi të rrisnim në një vlerë të madhe dhe mundësinë e importit, duke zbatuar kështu, ligjet kushtetuese korrektësisht. Mirëpo pas vitit 1985 që po të tregoj, rendimenti i prodhimit të të gjithë sektorëve të naftës, kaloi në shifra tepër shqetësues.
     
    Mos ndodhte që dikur plotësonim nevojat për naftë se ato mund t’i kishim më të vogla?
    Jo, jo. Nevojat atëherë nuk ishin të vogla por ishin madje shumë të mëdha. Me naftë punonin të gjitha makinat e rënda që ne i kishim me shumicë, punonin ndërmarrjet dhe fabrikat e shumta, por fjala ishte se ra niveli i prodhimit për çdo vit, pra ra sasia e prodhimit.
     
    Sa ishte kjo rënie në periudhën që ju shkuat në krye të Komisionit të Planit të Shtetit?
    Unë mësova se në vitin 1974 prodhimi i naftës në vend, kishte arritur shifra rekord. Konkretisht, ishte arritur sasia e mbi 2 200 000 tonëve. Mirëpo ky rendiment, kishte ardhur çdo vit në rënie. Gjithsesi, deri në vitin 1985 ishte ruajtur pak a shumë raporti plan-prodhim. Pas atij viti ne arrinim të merrnim jo më shumë se 300 tonë në vit. Pas kësaj, ne e ndiem rëndë atë deficit. Pas vitit 1985, u krijuan dhe shumë deficite të tjerë në shumë sektor nevralgjikë të ekonomisë, por kryesisht nafta na vuri përballë faktesh të papërballueshme.
     
    Fjala është gjithmonë pas vdekjes së Enverit?
    Po, por kjo nuk ka të bëjë thjesht me vdekjen e Enverit se sa me shumë faktorë të tjerë që dikur kishin qenë anësor, por që në këto vite që flasim kishin një ndikim të madh në gjithë atë deficit që po na krijonin.
     
    Kush ishin?
    Ishin shfrytëzuar me një sistem efikas të gjitha burimet për një periudhë jo më pak se 30 vjet. Mirë po një burim apo pus nuk e ka më atë rendiment që mund ta ketë kur është në fillimet e shfrytëzimit të tij, pra kemi rënie sepse ne punonim vetëm me burimet e hershëm. Ana tjetër negative ishte, se e gjithë teknologjia e naftës ishte e dëmtuar dhe e amortizuar jashtë mase dhe duhej që me patjetër të freskohej apo të riparohej ashtu siç kërkohej akoma që të bëheshin zbulime në vendburime të reja. Pra, kishte një rënie të dukshme të teknologjisë së nxjerrjes. Problem tjetër ishte se nuk kishim zbuluar më burime të tjera për të mbajtur ritmin e prodhimit. Pra po ti radhis bëhen një sërë faktorësh që ndikonin rëndshëm në uljen e prodhimit. Të gjitha këto për t’i eliminuar, kërkonin investim të madh.
     
    A u ngritën nga e para në kohën që drejtonte Enver Hoxha?
    Është e vërtetë. Enveri në radhë të parë drejtoi me dorë të hekurt. Në radhë të dytë kishte mobilizim të madh dhe jo demoralizim. Ai kishte krijuar “Mit”, ndërsa më e veçanta është se në periudhën që drejtonte Enver Hoxha, këto ivestime u bënë me plane të përcaktuara që nga dy-vjeçar deri në plane pesëvjeçar. Pra ishte një investim që u desh të bëhej gjatë gjithë periudhës së drejtimit të tij në raporte ajo edhe me sektorë të tjerë të ekonomisë. Avantazhi më i madh do të thosha unë përveç atyre që folëm, ka qenë se në atë kohë kishte dhe një aleancë të mirë dhe marrëdhënie ekonomike me efikasitet me shtete të fuqishëm. Kështu marrëdhëniet ekonomike që patëm në fillim me jugosllavët, por kryesisht me Bashkimin Sovjetik dhe më mbrapa me Kinën, ndikuan në një lëvizje të gjithanshme të ekonomisë sonë. Ndërsa në periudhën e pas vitit 1985, të gjithë ata faktorë që treguam më lartë i kishim në të kundërt. Mobilizimi dhe entuziazmi i njerëzve kishte rënë, liberalizimi po ndihej ndjeshëm, por më e keqja ishte se ishim përballë bllokadash dhe embargosh që po na linin në udhëkryq. Kështu që, të investoje në naftë, ishte e pamundur sepse kishe të gjithë sektorët që kërkonin ndërhyrje të fuqishme financiare. Pas gjithë këtyre shteti siç të tregova po kalonte një nga situatat më të rënda aq sa filloi të përdorte rezervat e luftës dhe akoma më shumë kur pasi mbaroi dhe ato rezerva arriti të përdorte edhe thesarin, i cili deri në ato momente ishte konsideruar “I Shenjtë”. Besoj se për kaq sa po të them, jeni i qartë për situatat që po kalonim. Kështu që, te nafta të cilën e kishim aleat në pasurimin e buxhetit të shtetit, erdhi momenti që ajo po e dërrmonte po vetë atë buxhet duke i harxhuar fonde kolosale për t’u marrë nga importi. Ajo duhej në mënyrë të padiskutueshme për nevojat emergjente që kishin shumë sektor të ekonomisë. Mirëpo kjo jo vetëm solli rënie të fondeve buxhetore por solli edhe prishjen e ballancit eksport-import. Se ishte kushtetuese që ai ballanc duhej të ishte në raport të drejtë.
     
    Nuk menduat për një zgjidhje?
    Këtë e kishim parasysh që në fillim për vetë faktin se nga nafta po goditej shumë ekonomia jonë. Mendova që ta diskutoja me Ramiz Alinë këtë problem për të bërë diçka. Shkova në zyrë dhe i them: “Shoku Ramiz, kështu si po ecim, po arrijmë përpara një situate që do të na çojë detyrimisht në një pikë tepër kritike. Duhet të mendojmë për naftën që të arrijmë atë që i nevojitet popullit. E vetmja mënyrë është që të fusim me koncesion ndonjë firmë të huaj. Po nuk erdhi një e tillë, ne kemi marrë fund. Nuk e lejon Kushtetuta një diçka të tillë, por në këtë rast, - i thashë, - duhet bërë një përjashtim, se Kushtetuta është bërë për interesa të popullit dhe këtu ne flasim po për interesa të popullit. Nuk mund të ecet në naftë po nuk e dhamë me koncesion në firmat e njohura të botës me eksperiencë në nxjerrjen e naftës.
     
    Po, koncesionet, a nuk ishin elemente të kapitalizmit, të cilat i dënonte me forcë shteti komunist?
    Unë, në atë kohë, kisha shkuar me një delegacion ekonomik në Rumani, Bullgari dhe Hungari. Në të tri këto vende kishin filluar të fusnin ca gjëra të elementeve të ekonomisë së tregut. Unë kisha parë në Sofje se si ju jepnin tokë në periferi të Sofjes edhe pensionistëve, edhe bujqve, edhe të tjerëve që shfaqnin kërkesë për të bërë investim. Pra, këta nuk kishin sjellë regres, por kishin ndihmuar tregun vendas ashtu siç kishin mundësuar edhe veten e tyre me një veprimtari prodhuese. Kjo nuk ishte cenim i parimeve sociale që mbështetej politika e kohës.
     
    Çfarë ju tha Ramizi pas konsultës që bëtë me të për koncesionet e naftës?
    Të them të drejtën, u kënaq që po gjendej një mundësi për të dalë nga ai kauz. “Dakord jam, - tha, - bëni një studim të detajuar me të gjitha elementet dhe ta paraqesim për shqyrtim në udhëheqjen politike”. Kështu bëra. Krijuam një grup me Farudin Hoxhën dhe bëmë një studim tepër të hollësishëm. Për të futur me koncesion menduam për një firmë gjermane, e cila kishe shfaqur interes. Ishte pikërisht shoqëria gjermano-perëndimore “Denineks”, e cila ishte tepër e njohur për eksperiencën e saj në naftë.
     
    Konkretisht për çfarë vitesh flitet kur ju bëtë këtë studim?
    Ishin vitet 1988-1989. Si menduam firmën dhe pamë kushtet dhe leverdinë tonë e konsultuam sërish me Ramizin. Ai u përgjigj se ishte dakord që për të të përpilohej studimi i kushteve, favoreve dhe disfavoreve si dhe për të ardhurat që mund të krijoheshin etj., etj., që duhej të kiheshin parasysh gjatë përpilimit të materialit studimor.
     
    Konkretisht, çfarë kërkonte dhe çfarë afronte shoqëria gjermane?
    Shoqëria gjermano-perëndimore “Denineks”, e cila ishte në studimin tonë, të Farudin Hoxhës dhe timin, kërkonte t’i vihej ligjërisht në dispozicion e drejta për të bërë investim në zonën e përcaktuar si naftëmbajtëse. Ai pas kësaj bënte të gjitha investimet më teknologji moderne dhe fillonte menjëherë kërkimin dhe nxjerrjen e naftës. Nga ky rendiment shteti ynë merrte 50% të fitimit. Ndërkohë, ata premtonin të merrnin në punë dhe një numër të konsiderueshëm fuqi punëtore shqiptare. Këto ishin pak a shumë ato më pikantet e përgatitjes së marrëveshjes.
     
    Këto kushte ishin me interes për palën tonë?
    Shumë. Ishin të vetmet mundësi që kishim për të ringritur teknologjinë e amortizuar dhe për të ringjallur industrinë e naftës në vendin tonë. Ne nuk bënim as një shpenzim, veçse fitonim 50% të asaj që do të nxirrej, kështu që ishim më të fituar nga sa vepronim ku harxhonim dollarët e buxhetit për të blerë naftë nga jashtë. Fakt është se pas kësaj rrugëzgjidhjeje ne ishim tepër optimistë.
     
    Çfarë bëtë me materialin?
    E çuam sërish te Ramiz Alia. Ai ishte shumë dakord dhe iu duk një zgjidhje efikase për të dalë të paktën nga një situatë e rëndë në atë fushë. Mirëpo, Ramizi kishte të bënte me njerëz që ishin dogmatikë, të shablloneve të të menduarit dhe të vepruarit në çdo periudhë me të njëjtin koncept ekonomik. Të kundërtën e quanin shkelje të asaj që ata e konsideronin “Vijë”, pavarësisht se veprimet e tyre ishin me kosto të madhe për popullin. Kështu na ndodhi, mua dhe Farudinit.
     
    Pse çfarë ndodhi?
    Si e pa Ramizi materialin studimor na lejoi që të ndiqej rruga për t’u miratuar nga të gjitha organet e larta të shtetit. Ne do ta paraqisnim në Byronë Politike pasi ta kalonim në Kryesinë e Këshillit të Ministrave. Në qeveri nuk e kaluam fare se u konsultuam direkt me Adil Çarçanin, i cili si mësoi se kishte qenë dakord dhe Ramiz Alia nuk na nxori as një pengesë, por e cikloi menjëherë, duke i dhënë lejen e qeverisë. Edhe ai e vlerësoi këtë nxitje dhe e pa me sy optimistë. Mirëpo gjithë problemi na doli pas paraqitjes në Byronë Politike.
     
    E paraqitët në Byro?
    Aty është fjala. Materiali që ne paraqitëm ishte vënë në pikën e fundit të rendit të mbledhjes së Byrosë Politike. Aty ishim edhe unë me Farudinin. Ishte e çuditshme se ata nuk donin t’ia dinin se çfarë bëhej me ekonominë dhe çfarë situata na ishin paraqitur, të cilat na detyronin të bënim edhe ndërhyrje të cilat për momentin ishin disi në kontradiktë me Kushtetutën, por që gjithsesi veprimi i shërbente katërcipërisht popullit. “Kush e ka futur në rendin e ditës këtë material?”, - ishte pyetja e parë që na u drejtua menjëherë sa u hap çështja. Pas kësaj vijuan shumë të tjera, si: “Si u guxua të bëhej një veprim antikushtetues? Kush e ka përgatitur? Sa spiunë gjermanë të maskuar si specialistë është parashikuar të vijnë në vendin tonë me këtë rast?”… etj., etj., që na tronditën fare dhe nuk dinim se çfarë të thoshim.
     
    Pse nuk dinit se çfarë të thoshit?
    Nuk dinim për faktin se nga pyetjet që ata bënë krijuan një situatë politike të dyshimtë. Ne po kuptonim se ata i hynë punës që të kërkonin se diçka e qëllimshme ishte bërë dhe kërkohej vistua e Byrosë për të vepruar. Me një fjalë, u vu në dyshim materiali studimor që kishin para. Në këtë situatë unë me Farudinin si autorë të tij mund të konsideroheshim kur të duash si “Heretik”.
     
    Konkretisht si u përgjigjët?
    Pyetjes së parë se kush e kishte futur në rendin e ditës, u përgjigj Ramiz Alia, i cili tha se e kishte futur vetë. Por ai nuk bëri zë më tej. Ndërsa neve rrinim duke parë njëri tjetrin. Unë shikoja nga Farudini dhe ai nga unë. Farudini u tha se e kishte parashikuar dhe studiuar ai materialin. Pas kësaj thamë që nuk jemi përgatitur të përgjigjemi të gjithë këtyre pyetjeve.
     
    Po Ramizi nuk ndërhyri fare?
    Pastaj ndërhyri Ramiz Alia, i cili tha: “Meqenëse ka shumë diskutime, ta lëmë për një kohë tjetër”.
     
    Pas kësaj kthese që i dha Ramizi, u ndiet të lehtësuar se mund t’i kishit shpëtuar ndonjë situate kritike?
    Patjetër që u lehtësuam se në drejtimin që i dhanë ata diskutimit s’të ngelej tjetër veç të prisje prangat. Në këto çaste mbaj mend që ndërhyra unë dhe thashë që nuk kemi ditur ta shpjegojmë mirë materialin.
     
    Nuk u la hapësirë për diskutim të mëvonshëm?
    Çfarë thua ore?! Dhe ajo tentativë ishte guxim i madh, pasi ishte rrezik jo vetëm për ne si autorë të materialit dhe ideatorë të asaj ndërhyrjeje, por edhe për vetë Ramiz Alinë, i cili guxoi dhe na dha mundësinë të bënim studimin dhe ta shtronim për miratim.
     
    Kështu u mbyll duke mos u pranuar fare si material?
    Pra, që ta kuptosh më qartë, ishte e rrezikshme se flitej për ndërhyrje në Kushtetutë, që, sipas tyre, do të thoshte se po fillonim tradhtinë e madhe ndaj rrugës dhe orientimeve të Enver Hoxhës.
     
    Ju doni të thoni se në rast se përfundonin në një konkluzion të tillë, rrezikohej edhe Ramiz Alia njëlloj si ju? Pra, si tradhtar i Enverit?
    Patjetër që rrezikohej. Me ata nuk flitej ore. Nuk mund ta kuptosh se çfarë situatash të krijoheshin atëherë kur s’ta merrte mendja. Për shembull, çfarë ishte pyetja se kush e ka vënë në rendin e ditës? Kjo do të thoshte se ai që e ka vënë në rend të ditës një material të tillë ka bërë herezinë më të madhe ndaj mësimeve dhe detyrave të shokut Enver. Të të pyes unë ty se çfarë ndodhte pas kësaj? E kupton vetë. Të priste jo vetëm shkarkimi, por edhe burgu.
     
    Me të vërtetë mund të mendohet se ata mund të guxonin të akuzonin Ramiz Alinë deri në atë pikë sa t’i thoshin “Armik”?
    Unë po të përgjigjem sërish me pyetje. A e bënë ata pyetjen se kush e kishte futur në rendin e ditës? A hodhën dyshime për materialin? A bënë pyetje se kush kishte guxuar të dilte kundër Enver Hoxhës? Po pra, të gjitha pyetjet sipas tyre të çonin te tradhtia.
    Pas kësaj ngelej vetëm një veprim. Një propozim për shkarkim dhe arrestim dhe një ngritje dore dhe... kaq ishte çdo gjë. S’kishte ndonjë filozofi të madhe. Të ngrinte dorën Byroja Politike do të thoshte miratim dhe urdhër i organit më suprem të shtetit që nuk diskutohej fare moszbatimi.
     
    Megjithatë e kaloi paq?
    Aftësia e Ramizit ishte që e tërhoqi menjëherë dhe nuk u la mundësi për ta diskutuar fare materialin. Pasi ai e pa se ku po shkonin me arsyetimet e tyre.
    Pra, ai duke qenë i aftë t’i driblonte, u tha që do të diskutohej një herë tjetër që do të thoshte se nuk i lejonte të merreshin fare me këtë çështje, pasi ky material tërhiqej dhe nuk ishte më pjesë e kësaj mbledhjeje.
     
    E morën vesh që e kishte futur Ramiz Alia në rend të ditës dhe nuk e pranuan?
    Ashtu është. Ramizi e kishte shumë keq me ta. Një pjesë ishin shumë konservatorë.
     
    Kush ishte më i ashpër?
    E çfarë të them? Ishte Rita Marko, Simon Stefani, Lenka Çuko etj.
     
    Ramizi nuk bënte zë fare?
    Hiç, o hiç. Nuk fliste fare, por i linte të flisnin çfarë të donin dhe nuk ndikonte fare.
    Nuk bëhej as një hap me ta. Ramizi e kishte shumë keq.
     
    E çfarë mendime keni për Ramiz Alinë?
    Çfarë të kem? Ramizi nga natyra ishte njeri shumë i mirë. Situatat i ranë mbi supe shumë të vështira dhe me një Byro të tillë tepër konservatore që nuk të linin të hidhje as një hap, ai e kishte shumë vështirë.
     
    Por a duhej të drejtonte edhe me dorë të hekurt në këto raste?
    E këtë nuk e bënte. Shumë prej atyre që nuk po kuptonin se çfarë bëhej, duhej t’i kishte hequr shpejt.
     
    Gjithë Byroja aq mediokre ishte?
    Jo, nuk ishte aq. Kishte edhe shumë shokë që kishin vizion për progresin dhe i kuptonin situatat, mirëpo ishin të tërhequr se mund t’u hidheshin shumë akuza kur të doje dhe ku të doje. Ja, ne e pamë në rastin tonë në atë material që çuam në Byro. Aty shumë prej anëtarëve të saj nuk folën fare, por që gjithsesi, Ramizit iu kundërvunë të gjithë dhe nuk jia miratuan një okazion që do të ndihmonte ekonominë.
     
    Po më mbrapa Ramizi është akuzuar nga shumë prej ish-anëtarëve të asaj Byroje se ai ka tradhtuar Enverin dhe të gjithë ata!?
    E çfarë ka tradhtuar? Ç’do të bënte Ramizi në ato situata? Ai nuk kishte rrugë për të ecur, ndërsa ata donin të mbanin privilegjet, duke folur vetëm për parime pa pasur problem se ku shkonte varfëria në popull. Këtë Ramizi nuk mund ta pranonte dot. /standard

    Temat e fundit