Në kërkim të kryeqytetit.. - Historia Shqiptare

×
Hyrja
Profili

Në kërkim të kryeqytetit..

Në kërkim të kryeqytetit..

· 2 · 937

  • Postime: 26706
  • Gjinia: Mashkull

ne: 30-01-2012, 12:02:16
Në kërkim të kryeqytetit...

Çdo shtet i pavarur ka kryeqytetin e vet, zgjedhja e të cilit varion në bazë të kritereve të ndryshme, qofshin ato historike, qoftë për meritën për të mbledhur rreth vetes "elitën kombëtare" për të zgjidhur fatet e shtetit, pse jo dhe për nga pozicioni gjeografik si urë lidhëse brenda vendit apo të qenit udhëkryq ndërlidhjesh gjeopolitike, shtetërore dhe rajonale. Rasti i Shqipërisë së pavarur dëshmon se kryeqendra jonë shtetërore është luhatur sipas qeverisë së radhës ose statusit politik që kemi pasur.
Më 1912 kryeqendër provizore dhe me të drejtë, ka qenë Vlora e Pavarësisë. Më pas, me shpalljen e Shqipërisë Principatë e Trashëgueshme kishim një spostim në Durrës, "porta adriatikase" e vendit, ndërsa më 1920 vendimet e Kongresit të Lushnjës caktojnë si kryeqendër të përkohshme të vendit Tiranën, e cila, pavarësisht zgjedhjes si një zgjidhje momentale për kohën në fjalë, mbeti kryeqyteti shqiptar me vendimin e Asamblesë së Përgjithshme të vitit. Caktimi i Tiranës si kryeqendra shtetërore shqiptare nuk ishte një zgjedhje e lehtë dhe e menjëhershme, e aprovuar njëzëri gjatë punimeve të Lushnjës. Pati nga ata që e përshëndetën këtë zgjedhje. Pati dhe nga ata që e kundërshtuan, bazuar në arsye nga më të ndryshmet, por kryesoret ishin ato historike, kulturore, urbanistike apo gjeopolitike.
Kështu, ndër radhët e patriotëve shqiptarë opsionet për kryeqytet ishin të ndryshme. Pati simpatizantë të vazhdimit të Durrësit si seli e qeverisë së dalë prej Kongresit të Lushnjës, qytet, i cili konsiderohej ende që nga viti 1914 si kryeqytet i Shqipërisë, por Durrësi mbrohej nga ushtritë italiane, të cilat kishin rreshtuar mitralozat në Urën e Dajlanit për të kundërshtuar me armë hyrjen në qytet të qeverisë së Lushnjës. Lindi, kështu, nevoja për një kryeqytet të përkohshëm. U bënë disa propozime. U tha për Vlorën ku ishte shpallur Pavarësia se kishte qenë kryeqyteti i parë i Shqipërisë, por ajo ndodhej gjithashtu nën okupacionin e rreptë italian. U fol për Shkodrën. U sollën tri argumente: ishte qyteti më i madh i vendit, ishte nyja më ndërlidhëse e Shqipërisë me Kosovën, me caktimin e saj si kryeqytet i Shqipërisë merrte fund opinioni i ushqyer nga qeveritarët malazezë dhe serbë se Shkodra ishte një qytet sllav. Gjithsesi propozimi nuk u pranua mbasi Shkodra, përveçse në cepin veriperëndimor të Shqipërisë ndodhej nën okupacionin e fuqive ndëraleate, të cilat do të pengonin vendosjen aty të qeverisë së Shqipërisë së pavarur...
Gjatë punimeve të Kongresit të Lushnjës u fol edhe për Krujën me një argument të vetëm se kishte qenë kryeqyteti i Skënderbeut, por Kruja ishte qytet i vogël malor, i izoluar dhe në pamundësi të plotësonte nevojat e institucioneve shtetërore për ndërtesa. Më në fund u propozuan Elbasani dhe Tirana, të cilat kishin pothuajse kushte të barabarta: të dyja ishin në qendër të Shqipërisë; të dyja gati njësoj larg Durrësit...

(Pjesë e referatit të mbajtur nga Enriketa Papa, Gentiana Kera në Konferencën shkencore "Pavarësia e Shqipërisë dhe sfidat e shtetit shqiptar gjatë shekullit XX")

Përgatiti: Agron Sejamini

  • Postime: 26706
  • Gjinia: Mashkull

#1 ne: 12-02-2012, 21:21:05
“Unë nuk kam lindur në Tiranë, kam ardhur në Tiranë kur isha 7 vjeç, para 85 viteve, më 1927.  Në atë kohë, Tirana kishte vetëm puse, ujësjellës nuk kishte. Thoshin në atë kohë, pleq të thjeshtë tiranas që thoshin ‘Tironë’, që ‘po pive 40 kova ujë je bërë tiranas’. Unë kam pirë jo 40, por kam pirë nja 4000 kova ujë, kështu që unë e ndiej veten tiranas. E bëj këtë për të thënë se e ndiej veten krenar që jam tiranas dhe ia kushtoj këtë dashuri punës që bëra për historinë e Tiranës. Tirana ka qenë një qytet i qetë, qytet i dashur me njerëzit që e vizitonin, qytet i thjeshtë, qytet me një sistem urbanistik të krijuar nga shekujt dhe pikërisht te ky sistem urbanistik i Tiranës unë mora fillin sesi është origjina e qytetit.

Tirana nuk është nga ato qytete që krijohen nga pozitat strategjike, apo nga ato qytete që krijohen nga pozita e trafikut, ekonomike. Tirana nuk është si gjithë ato qytete që i kanë krijuar njerëz të shquar, Tirana është qytet që e krijoi treva ku është. Është një trevë shumë interesante. Tirana bregdetare është kryqëzim rrugësh nga Dalmacia, nga Shkodra, Ulqini, Lezha, për të shkuar në Lindje, duhej kaluar njëherë nga Tirana, Qafë-Krrabë dhe në Elbasan, rrugën “Egnatia” e shkonin drejt e në Manastir, Selanik, Stamboll e më tutje. Kjo ishte rruga veriore, ishin dy rrugë të tjera pastaj horizontale, njëra nisej nga Durrësi, bregdeti, qyteti bregdetar, vinte në Tiranë dhe kalonte në rrugën e “Shën Gjergjit” e lidhte Malësinë me detin. Qe një rrugë tjetër që nisej nga Kavaja, që ishte një qytet tregtar, po aq i lulëzuar sa edhe Durrësi e vinte nga Kavaja e shkonte nëpër Ndroq, tek Urë e Beshirit në Tiranë e hynte në Rrugën e Dibrës e në Qafën e Tujanit, Qafë të Murizës, në Mat, në Dibër, në Maqedoni. Po t’i shikosh në hartë këto tre rrugë kryesore, të shikosh ato takohen në Tiranë, në sheshin “Skënderbej”, prandaj Tirana lindi si qytet, kur u gjallërua krahina, treva dhe treva u gjallërua, kur u krijuar stabiliteti.

Dy herë është krijuar stabiliteti në këtë zonë, një herë në antikitetin e vonë, atëhere shikoje Tiranën si gjë që del me një kala, që është zbuluar atje ku është pranë Akademisë dhe rruga “Murat Toptani”, pastaj erdhën dyndjet barbare, u zhduk Tirana, pastaj erdhën përsëri turqit, u vendos stabiliteti dhe në shekullin e 17-të, Tirana u ringjall përsëri, se e ringjalli treva. Prandaj, kjo vijë, këto rrugë janë edhe sot pak të deformuara, rruga e Shkodrës quhej qëmoti, sot është rruga “Mine Peza”, Rruga e Durrësit e ka ruajtur emrin, Rruga e Kavajës e ka ruajtur emrin, Rruga e Dibrës po ashtu, Rruga e Elbasanit po ashtu, Rruga e Shën Gjegjit, ajo është rruga që vazhdon edhe sot e kësaj dite, me gjithë dredhat që ka vazhdon të lidhë Malësinë.

Më 1912 Tirana ishte qytet, por ishte vetëm nënprefekturë, varej nga Prefektura e Durrësit, e cila kishte 3 mijë banorë, kurse Tirana kishte 12 mijë banorë dhe prapë varej nga një Prefekturë që ishte shumë më e vogël. Kur u bë kryeqytet Tirana, më 1920, Tirana ishte qytet, në kuptimin “ballkanik” të fjalës, ishte qytet sepse nuk merrej me bujqësi, me bujqësi merren fshatrat apo qytezat që janë ende fshatra, merrej me zejtari dhe me tregti, edhe me kopshtari, se kopshtaria ishte pjesë e pandarë e jetës qytetare.

Tirana në Kongresin e Lushnjës nuk ishte nga ato që u vendos menjëherë të bëhej kryeqytet i Shqipërisë. Problemi ka qenë i tillë që kryeqyteti i Shqipërisë në atë kohë ishte Durrësi dhe ligjërisht ishte Durrësi dhe me statut ishte Durrësi, por Durrësin e kishin pushtuar italianët dhe ushtritë italiane lajmëruan qeverinë që u formua në Lushnjë, “po të afrohen në Lushnjë i pret mitralozi.” Dhe këta nuk deshën gjakderdhje dhe vendosën ku të venë përkohësisht, si kryeqytet sa të liroheshe Durrësi. U hapën biseda, jo do venë në Shkodër, jo në Krujë, jo në Elbasan, jo në Vlorë, pika të forta kishte Vlora, se Vlora ishte kryeqyteti i parë i Shqipërisë, por Vlora thoshin ishte shumë larg Shqipërisë veriore, shumë larg Kosovës, shumë larg Maqedonisë, thanë Shkodra, por Shkodra ishte shumë afër Malit të Zi, ishte një qytet me shumë banesa, qyteti më i madh i Shqipërisë, por u vendos Tirana. Tirana u vendos, se kur u pyet atje: “Po Tirana ka banesa?” – e pyetën Abdi Toptanin, a ka banesa për zyra, do vejë Kryeministria, do vejë Parlamenti, do vejë qeveria, ministria, legatat, zyra, gjykata, a ka ndërtesa? Dhe tiranasit u përgjigjën: “Ka dhe po të jetë nevoja ia krijojmë” dhe u vendosën në Tiranë përkohësisht.

Tirana i mirëpriti, fotografia e hyrjes së organeve qeveritare shqiptare në Tiranë, ekziston fotografia kur hynë krerët e shtetit dhe u vendosën në Tiranë, u sistemua Tirana dhe kur u lirua Durrësi nga ushtritë, nuk deshën të shkonin më. Këtu qenka mirë, në mes të Shqipërisë, me lidhje gjithandej, me këto rrugë që lidhin rrugët e Tiranës, rrugët e lidhin Tiranën me gjithë viset e Shqipërisë, kështu që Tiranë u bë kryeqytet, megjithëse me statut është vendosur kryeqytet më 1925, sidoqoftë Tirana e meritoi të ishte kryeqytet i Shqipërisë, për historinë e saj të mëvonshme. Ajo, po e mbyll edhe njëherë, kur erdhëm ne më 1927 në Tiranë, Tirana ishte akoma një qytet, siç i thoshin “me baltë”, nuk kishte rrugë të shtruara, nuk kishte ujësjellës, nuk kishte korrent elektrik, por pastaj u zhvillua, eci përpara, u pajis me mjete moderne dhe lulëzoi me hapa, siç po lulëzon sot me hapa të paparë, ndaj në këtë rast unë përshëndes të gjithë banorët e Tiranës që kanë qenë kaq të ngrohtë dhe dashamirës, ndaj vëllezërve të tyre shqiptarë”. /mapo

Temat e fundit