×

Boza, pija autentike e shqiptarëve të shekullit XIX

Boza, pija autentike e shqiptarëve të shekullit XIX

· 12 · 4701

  • Postime: 27110
  • Gjinia: Mashkull
Berni
ne: 19-05-2008, 09:55:58
Dy-tre brezat e fundit e njohin bozën si një pije freskuese tipike të klubeve cilësore, të cilën e pi çdo moshë dhe që pas një gote kërkon një tjetër e kështu me radhë. Asnjëherë njerëzit nuk e kanë kufizuar me termin thjesht si pije freskuese, pasi ajo konsumohet edhe në dimër dhe ka vlera të mëdha ushqyese, vlera që siç do të shohim më poshtëë u detyrohen përbërësve dhe padyshim edhe teknologjisë. Të parët që e "shpikën" ishin goranët e Kukësit, të cilët krijuan një traditë të saj. Sot ajo prodhohet nga firma dhe familje të ndryshme gati në të gjithë Ballkanin dhe mendohet se përbën një "thesar" ende të pazbuluar mirë. Një turist gjerman, pasi e provoi, u shpreh se "po ta njihnin gjermanët bozën nuk do të pinin më birrë".E shëndetshme, e përvetësueshme, e shijshme. Rrit sasinë e qumështit te gratë me fëmijë në gji, është e pasur me fermente që ndihmojnë tretjen dhe pengojnë zhvillimin e mikroorganizmave të purifikimit në zorrë, e dobishme për të gjithë, të sëmurë dhe të shëndetshëm, të mëdhenj e të vegjël. Me pak fjalë magjike.
Zanafilla
Për një numër familjesh të komunitetit goran në rrethin e Kukësit, kryesisht të fshatrave Borje, Zapod, Shishtavec etj., në historinë e tyre të biznesit dhe veprimtarisë esnafe, boza zë një vend të veçantë. Është një pije freskuese e përhapur kryesisht prej tyre në vendet e Ballkanit dhe më gjerë në Lindje, aty ku gjenden profesionistët (usta) që dinë ta prodhojnë. Nga informacionet e mjeshtërve të vjetër në Kukës, mësohet se boza duhet ta ketë zanafillën të paktën në mesin e shekullit XIX në qytetet me zejtari të zhvilluar të asaj kohe si: Sarajeva, Bihaçi, Mostari, Prizreni, Durrësi, Vlora, Sofja, apo Kajro. Në shekullin XX, boza u përhap gjerësisht edhe në vende të tjera, e dërguar si bartje nga emigrantët goranë. "Patenta" e kësaj pije interesante vështirë se mund të dalë jashtë këtij komuniteti, e veçanërisht tri fshatrave të përmendur më sipër.
Historia
Mjeshtri Elmaz Dokle, 69 vjeç nga Borja, është një nga njerëzit e kualifikuar për teknologjinë e bozës në Kukës. E ka filluar punën e prodhimit të bozës fillimisht në shtëpinë e tij e më pas, aty nga mosha 15 vjeç, në punishten e qytetit të Kukësit, ku ka ndjekur edhe shkollën e mesme pa shkëputje nga puna. "Fillimisht na vunë të qëronim arra, jo direkt te boza dhe na thoshin se duhej të fishkëllenim gjatë gjithë ditës, në mënyrë që pronari të kuptonte se nuk po i hanim arrat", kujton ai. Nga biseda me të, mësojmë disa prej sekreteve që përmban pija me emrin bozë, të cilën disa aziatikë që e kanë shijuar, por edhe dietologë me emër, e kanë cilësuar si magjike. Elmazi, përvojën e prodhimit të bozës e ka trashëguar nga të parët e vet, të njohur si zejtarë dhe mjeshtër të kuzhinës. Nga stërgjyshërit ai kujton faktin që formula e tanishme e bozës ka ardhur si rezultat i kërkimit të vazhdueshëm e të lodhshëm të suksesit, të ndryshimit të cilësisë së një pije të trashë në formë brumi, e cila nuk mund të quhet e tillë (pije) sipas parametrave të sotme, që prodhohej në qendrat kryesore të biznesit në Perandorinë Osmane. "Ishte një ferment i rëndomtë prej brumi, që thirrej kvas", tregon Elmazi, duke kujtuar tregimet e gjyshit të tij, Ramadanit, ndërsa ky i fundit e kishte gjithashtu nga babai si përvojë personale në Bosnjën myslimane.Ndoshta bëhet fjalë edhe për kvasin rus, pija në formë brumi, që përmbante acid laktik, sheqer, dekstrinë, të cilën kimisti i madh rus, D.I.Mendelejev, e vlerësonte më shumë se birrën. Sidoqoftë, duhet të ketë qenë kohë shpikjesh për emigrantët nga Borja, të cilët, sipas përshkrimit të Elmazit, shisnin atë lloj boze me enë të ngarkuar në kurriz, në bidonë të caktuar dhe në gota tunxhi. "Në atë kohë, siç duket, nuk ecte shumë mirë fermenti i brumit dhe mjeshtrit vrisnin mendjen për ta përsosur. Por, një tendencë e tillë solli ndryshim edhe në përmbajtje e në cilësi dhe çdo përzierje thirrej me emërtim të veçantë p.sh., ‘lili-hip‘, më pas një përzierje tjetër ‘mimi-kip‘, ‘tiptop‘, ‘ella-hop‘, ‘sharallop‘ dhe më në fund ‘bozë‘, e cila ruhet edhe sot". Kështu tregon mjeshtri Dokle, duke shtuar se ky proces përsosjeje apo lindjeje i bozës kaloi përmes vështirësish të shumta, që, ndër të tjera, ishte edhe fakti se një
formulë e caktuar ishte e vështirë të mbahej mend e pashkruar (siç veprohej në atë kohë), e të zbatohej ditën tjetër, derisa më në fund u kthye në traditë dhe u përcoll si një element etno-kulturor i rëndësishëm. Në shekullin XX, boza pati përhapje të gjerë edhe jashtë zonave ballkanike, ku goranët punonin si emigrantë.
Përbërja dhe teknologjia
I kujtova bashkëbiseduesit thirrjen e një tregtari ambulant në një film shqiptar: "Hajde bozë meli...". Elmazi, duke bërë një lëvizje me dorë, si në rastet kur flitet për gjëra të harruara thotë: "Boza e melit është më e mira, por sot zor se prodhohet më". Ai tregon se kjo lloj boze kushton shumë. "A e ke parasysh sa fara të vogla që ka meli, ndaj ka kosto tepër të lartë? Por, edhe e misrit është e mirë", shton ai, duke treguar përbërjen dhe teknologjinë e mëposhtme: Tre pjesë miell misri të verdhë të bluar trashë, një pjesë miell gruri të zi, bluar gjithashtu trashë dhe 10% sheqer të lëngët.Masa e miellit përzihet me ujë të ftohtë derisa të mos mbeten kokrra.Futet në një kazan dhe zihet për 8 orë, derisa të lëshojë erën e bukës së pjekur, ndaj në këtë rast thuhet, bozë e pjekur.Kjo masë lihet të ftohet, ndërsa trashet si brumë. Hollohet përsëri me ujë të ftohtë dhe hidhet në korita (govata) druri, ku i shtohet pak ferment. Fermenti mund të jetë bozë e mëparshme, ose farë buke. Gjatë 24 orëve masa zmadhohet dhe nxjerr flluska dhe ka aromën e bukës me farë. Në këtë fazë bëhet sitja (shtrydhja) e masës, në një shekë (enë) druri, ku veçohen krundet, mbetjet. Pas 8 orësh lëngu dekanton në fund të enës, ndërsa në krye nxjerr vajin e misrit. Kështu, është gati për t‘u përzier e për t‘u shërbyer. Është për t‘u shënuar, që edhe me kalimin e një kohe relativisht të gjatë, që nga mesi i shekullit XIX, teknologjia e prodhimit ka mbetur primitive, thuajse e pandryshueshme.Edhe sot e kësaj ditë, boza prodhohet në mënyrë krejt artizanale në punishte të specializuar, apo edhe në familje. Në Kukës, përveç "Pacarës", një ndërmarrje biznesi, janë të paktën 20 familje që sigurojnë të ardhura, duke prodhuar bozën në shtëpi dhe shitja nëpër dyqanet e ndryshme të zonës.

Gazeta Shqip

  • Postime: 3096
  • Gjinia: Femer
Belinaa
#1 ne: 20-05-2008, 22:38:57
E dua shume bozen eshte nje pije shume e mire,kur kam qene e vogel babi me merrte dhe aty ne qytet eshte nje embeltore e Goranve shkonim aty dhe une pija boze,nuk i harroj kurre ato dite sa shume qe me shijonte ajo eheheheh

  • Postime: 2416
  • Gjinia: Femer
eurogina
#2 ne: 19-06-2008, 23:27:41
ma cpif boza,nuk e fus ne goj

  • Postime: 18283
  • Gjinia: Femer
ßåßy ღ
#3 ne: 18-07-2008, 21:17:04
Nuk di c'eshte kjo pije,, :S

  • Postime: 1936
  • Gjinia: Mashkull
titi10
#4 ne: 18-07-2008, 21:21:05
boza dhe arancata ishin shume te mira ne ate kohe ishin <pa hile>pije freskuese original made in albania :P

  • Postime: 18283
  • Gjinia: Femer
ßåßy ღ
#5 ne: 18-07-2008, 21:24:04
Arancaten e di se c'fare eshte por kjo boza nuk e paskam degjuar noj here,,,,A eshte e njejta pije biles??,, :S

  • Postime: 3079
  • Gjinia: Femer
Aida
#6 ne: 19-07-2008, 10:59:44
Ti Berni ske pune me te mencur po na sjell shkrime rreth gjerave qe nuk i gjejme dot ketu.  ^o)

Mos harro se ke edhe gra shtatzena ne forum e qe ju shkakton kokecarje bashkeshorteve kur ti shkoj tash ta malltretoj me kerkesen te ma gjeje diku nje gote me boze! lol

  • Postime: 12746
Mishel...............
#7 ne: 14-06-2013, 19:06:33
hajde boze meli e fresket....hajde kush do

sa mola lopen dhe e zuna bozen

  • Postime: 7994
  • Gjinia: Femer
Lisa
#8 ne: 16-01-2014, 23:15:15
Boooo vdes per boze ....sidomos me nje luge akullore brenda ......ehhh can bête Aman ....

  • Postime: 23433
  • Gjinia: Mashkull
M A X
#9 ne: 23-10-2019, 12:20:23

Boza është një pije e lashtë që ka origjinën në Mesopotaminë e lashtë, ku përmendet që 8000-9000 vjet më parë. Turqit e sollën këtë pije në Ballkan pas shekullit të 13 me pushtimin e Anadollit. Emri boza vjen nga fjala perse buze që do të thotë miel. Boza që prodhohej në atë kohë ishte më e thartë dhe kishte një përqindje të vogël alkooli, rreth 1 %. Në shekullin e 17 sulltan Mehmeti IV e ndaloi përdorimin e pijeve alkoolike në Perandorinë Osmane duke përfshirë dhe bozën. Në shekullin e 19, boza shqiptare, që ishte më e ëmbël dhe joalkoolike, u bë shumë e kërkuar, duke u bërë dhe lloji mbizotërues i bozës në Perandorinë Osmane.

Boza shitej në të gjithë vendin gjatë komunizmit por e humbi popullaritetin pas rënies së komunizmit dhe prishjes së punishteve të ëmbëlsirave duke u bërë pothuajse e panjohur në jug të vendit. Para futjes në tregun e Tiranës së Bozës Pacara, kishte shumë pak prodhim boze në Tiranë. Tani Boza Pacara shitet pothuajse në të gjitha ushqimoret e Tiranës.

Po ashtu edhe në trojet shqiptare nën administratën jugosllave, boza ka qenë një pije e preferuar deri me daljen masive në tregun e ëmbëltoreve të kokakolës. Gjatë viteve '70, bozën fillojnë ta largojë nga tregu pijet tjera freskuese dhe në fund të viteve '80, po thua se ofrohej vetëm në ëmbëltore me traditë. /Wikipedia shqip

Citim
Boza, also bosa, bozo is a popular fermented beverage in Kazakhstan, Turkey, Kyrgyzstan, Albania, Kosovo, Bulgaria, Macedonia, Montenegro, Bosnia and Herzegovina, Slovenia, Azerbaijan and other parts of the Caucasus, Uzbekistan, Romania, Croatia and Serbia. It is a malt drink made by fermenting various grains: maize (corn) and wheat in Albania, wheat in Turkey, wheat or millet in Bulgaria and Romania, and barley in Egypt.[1][2] It has a thick consistency, a low alcohol content (around 1%), and a slightly acidic sweet flavor.

  • Postime: 23433
  • Gjinia: Mashkull
M A X
#10 ne: 23-10-2019, 12:22:50


Si përgatitet boza
Boza përbëhet nga mielli i misrit, uji, tharmi dhe sheqeri. Nëse sheqeri zëvendësohet me mjaltë, atëherë do të përftohej pije e cila nuk do të jetë vetëm freskuese, por edhe ushqyese.

Përbërësit:
– 500 g miell misri,
– 5 litra ujë të vakët,
– 20 g tharmë buke
– 500 g sheqer

Përgatitja:

Në një enë (tenxhere) matet mielli, i qitet uji i vakët dhe lihet të qëndrojë disa orë (më së miri është të përgatitet në mbrëmje).

Pas qëndrimit, tenxherja vihet në zjarr të mesëm dhe zihet rreth dy orë. Përzihet herë pas here, më së miri me garuzhdë.

Mielli i zier pastaj hiqet nga zjarri dhe lihet të ftohet. Ndërkohë përgatitet tharmi, përzihet me dy decilitra ujë të vakët dhe qitet në miellin e zier.

Përzihet mirë dhe lihet ashtu. Në mëngjes, ditën e dytë, lëngu kullohet nëpër një pëlhurë të bardhë.

Bozës i shtohet sheqer sipas shijes, ftohet mirë dhe shërbehet me pak akull.

Boza e përgatitur kështu është më mirë të shpenzohet për dy-tri ditë, sepse pas kësaj kohe, mund të marrë shije shumë të thartë, transmeton Telegrafi.

  • Postime: 23433
  • Gjinia: Mashkull
M A X
#11 ne: 23-10-2019, 12:29:00
Personalisht me pelqen shume te ha kombinimin Boze me Akullore👌, se boze vetem nuk do mundesha. Kurse akulloren vetem se kam problem 😊