Show Posts - Ωμέγα

×

Show Posts

This section allows you to view all posts made by this member. Note that you can only see posts made in areas you currently have access to.


Messages - Ωμέγα

Faqe: 1 ... 16 17 18 19 20 [21]
501
Shqiptaria / : Elbasani shkurt!
« ne: 01-06-2004, 13:25:17 »
"Elbasani eshte nje nder qytetet kryesore te Shqiperise, qytet me rendesi ne zhvillimin ekonomik e shoqeror, kryeqender e Prefektures se Elbasanit, ne te cilen perfshihen edhe Librazhd, Gramshi dhe Peqini!

Qyteti Elbasanit shtrihet ne fushen e Elbasanit, ne krahun e djathte te rrjedhjes se mesme te lumit Shkumbin, i rrethuar nga lindja nga Krasta a madhe dhe e Vogel, nga veriu dhe veriperendimi nga kodrat e ullishtave, nga perendimi nga perroi i Zaranikes nga jugu kufizohet nga lumi Shkumbin. Ne anen perendimore te qytetit kalon perroi i Zaranikes dhe nga lindja ai i Manazderies. Qytetit eshte i vendosur midis gjeresise gjeografike veriore 41° 27' e jugore 400 10' dhe me gjatesine lindore 20° 34' perendimore 19° 03', dhe ndodhet ne nje lartesi mesatare prej 125 m mbi nivelin e detit. Vecorite specifike klimaterike te kesaj zone jane: dimmer i bute e me reshje dhe vere e nxehte dhe e thate.


Te dhenat klimaterike per Qytetin e Elbasanit
Tabela nr. 1
Temperatura mesatare vjetore 15.4° C .
Temperatura mesatare e Janarit e.5° C.
Temperatura mesatare Gushtit 24.1° C.
Sasia mesatare vjetore e reshjeve 1157 mm .
Sasia maximale vjetore e reshjeve 1500 mm.
Sasia minimale vjetore e reshjeve 620 mm.
Ore me diell ne vit 2488 ore.
Vlefta mesatare e nxehtesise 48.48 Kkall cm2.
Lageshtia mesatare vjetore 67 %.
Shpejtesia e eres 30- 35 m I sek.
Drejtimi kryesor i eres lindje -perendim.
Lartesia mbi nivelin e detit 125 m
Burimi: Stacioni Metereologjik Elbasan.
Punoi: Zyra e Zhvillimit Ekonomik

I ndodhur gjeografikisht ne qender te Shqiperise, qytetit ka qene i favorizuar historikisht ne pjesmarrjen aktive ne zhvillimet e kombit shqiptar. Neper te kalon rruga e vjeter Egnatia, nje tregues historik infrastrukturor i lidhjes Lindje -Perendim (ne Itali kjo rruge vazhdon me vijen Apia).

Historia e trevave te Elbasanit e ka zanafillen e saj ne shekullin e II -te p.k. me vendbanimet e hershme ilire. Ne shekullin e II -te qyteti njihet me emrin " SKAMPA" e me vone me emrin " SKAMPINI" ne varesi administrative te Durrahut. Duke qene i vendosur ne kryqezimin e rrugeve Veri -Jug dhe Lindje -Perendim, ai ka sherbyer si pike e rendesishme kalimi dhe si stacion i rendesishem, duke u permendur si qender urbane, ushtarake e peshkopale. Pas bllokimit te rruges Egnatia nga dyndjet e barbareve, qyteti nuk permendet me dhe njeh shkaterrimin e tij gjate migrimit sllavo -bullgar diku nga shekulli VI -VII.

Gjate pushtimit turk te Shqiperise, pas djsfates qe pesoi ne rrethimin e dyte te Krujes, Sulltan Mehmeti II -te, ne kthim e rindertoi kalane e vjeter, per ta patur si pike mbeshtetje te mevonshme. Ne vitin 1466 qyteti mori emrin Elba-san.

Ne dokumentacionin e kohes deshmohet se ne mesin e shekullit XVII Elbasani kishte 2000 shtepi, 900 dyqane, punoheshin lekura, leshi mendafshi metalet e sidomos argjendi.

Prodhimet e qytetit te Elbasanit gjenin treg shitje si brenda dhe jashte vendit. Kete e deshmon fakti qe Turqia ne dy ekspozita nderkombetare ne Paris ne vitin 1867 dhe ne Cikago ne vitin 1894 krahas artikujve te tjere te artizanatit ekspozoi edhe pushket, pistoleta dhe silahet e prodhimit shqiptar te Shkodres, Elbasanit, Prizrenit, etj. E rendesishme eshte se Elbasani shquhet per organizimin e panaireve. Panairi i pare eshte ai i vitit 1381 i pasuar me te tjere ne periudhat e mevonshme.

Ne kete kohe Elbasani shquhet si qender e fuqishme arsimore dhe kulturore me perpjekjet qe bene Bugomili (anonimi i Elbasanit), Dhaskal Todri per perhapjen e gjuhes e te shkrimit shqip. Ne epoken e Rilindjes Kombetare Shqiptare ze nje vend te rendesishem Kostandin Kristoforidhi, autor i abetares shqipe, fjalorit gegerisht dhe toskerisht, i cili konsiderohet si babai i gjuhes shqipe.

Ne etapen e fundit te Rilindjes Kombetare Shqiptare vecojme Elbasanin si perhapes i mendimit perparimtar arsimor e ku'turor. Pas shpalljes se Hyrijetit, Kushtetutes Xhonturke, u krijuan nje sere shoqerish dhe k'ubesh nga patriotet elbasanas ku detyre kryesore kishin perhapjen e gjuhes dhe shkrimit shqip.

Me 2 -9 Shtator 1909 u thirr Kongresi i Elbasanit i cili nder vendimet me kryesore ka qene hapja e Shkolles Normale e cila u realizua me 1 Dhjetor 1909 dhe krijimin e Shoqerise Perparimi e cila do te mbeshteste financiarisht kete shkolle. Kjo shkolle ka qene e para shkolle e mesme e arsimit kombetar Shqiptar.

Qyteti i Elbasani konsiderohet si nje nga vatrat me te rendesishme te luftes per liri dhe clirim kombetar. Si pika kulmore permendim aktin e shpalljes se pavaresise se Elbasanit me 25 Nentor 1912, si i pari qytet i Shqiperise, pjesmarrjen aktive ne Luften e Vlores ne vitin 1920, ne levizjen demokratike antifeudale te vitit 1921 - 1924, si dhe ne luften e Dyte Boterore.

Gjate periudhes 1924 -1939 qyteti i Elbasanit arriti nje zhvillim te ndjeshem ne disa drejtime si p.sh ne infrastrukture kryesisht me ndertimin e rrugeve qe lidhnin Elbasanin me Tiranen, Durresin, Korcen, Gramshin, Dibren, etj, ndertimin e ujesjellesit te qytetit dhe ndertimin e centralit elektrik. Gjate kesaj periudhe mori zhvillim edhe ekonomia me ngritjen e disa objekteve si: fabrika e alkolit, duhan cigareve, vaj sapunit duke vazhduar punen artizanale tradicionale. Ne kete kohe kemi ngritjen e degeve te bankave Shqiptare dhe te huaja te cilat nxisnin prodhimin bujqesor e industrial te Elbasanit.

Ne vitin 1945 u vendos diktatura e proletariatit, regjimi komunist, dhe qyteti e vuajti per 45 vjet nga represioni qe donte ta privonte qytetin nga prirjet e tij demokratike dhe kulturore. U persekutuan personalitetet me te spikatura te qytetit te Elbasanit. U vu dore mbi institucionet e kultit duke i transformuar sipas "ideologjise se re". Megjithate qytetaret e Elbasanit moren pjese aktive ne proceset demokratike te vitit 1990. Personalitetet me te spikatura te ketij shekulli per qytetin e Elbasanit jane: Aqif Pashe Elbasani, Aleksander Xhuvani, Lef Nasi, Ahmet Dakli, Et'hem Haxhiademi, etj.
"

502
Bota Sot / Mali i Zi drejte ndarjes nga Serbia!
« ne: 11-05-2004, 03:25:23 »
Rafael Floqi

Alkimia e BE-se per te ngjizur nje shtet te ri Serbi - Mali i Zi me hiret e ish-Jugosllavise se mbetur, tani pas tre viteve, ka shume gjasa te deshtoje. Pengesat e gjithanshme qe po i ve BE-ja, shtetit te pagezuar SMZ, lidhur me qendrimet ndaj tribunalit te Hages, dhe perspektiva e largme e anetaresimit ne BE, po rrisin tendencat centrifuge te shkeputjes mes dy shteteve.
Kohet e fundit kryeministri i Serbise dhe i Malit te Zi, Milo Gjukanoviq ka paralajmeruar biseda me pushtetin ne Serbi per mbijetesen e SMZ.
"Ne tani jemi te vetmit vende nga Ballkani Perendimor ne ngecje. Bosnja dhe Hercegovina e kane marre studimin per mundesine e realizimit pozitiv, bashke me disa kushte plotesuese, vetem SMZ i ka marredheniet e pa rregulluara me Brukselin", ka thene Gjukanoviq per TV e Malit te Zi. Ai ka thene se e sheh hapesire per biseda me pushtetin e Serb per rrugen per ne BE dhe ka paralajmeruar se se shpejti do te takohet me kreun e shtetit te Serbise. Kurse kryetari i Parlamentit te Malit te Zi, Ranko Krivokapiq eshte deklaruar ne favor te referendumit per pavaresi.
"Keshilli i Evropes e ka thene qarte se Mali i Zi ka te drejten te organizoje referendumin me 2005, tre vjet pas nenshkrimit te marreveshjes me Beogradin', thuhet ne nje deklarate te botuar nga ai. Te premten, e kaluar kryeministri malazez, Milo Gjukanovic tha se ka ndermend te nise bisedime me Serbine rreth anetaresimit ne BE, por Ema Advin, sekretare e komisionerit te BE-se, Kris Paten ka deklaruar per Radion «Antena M» te Podgorices, se Plani i veprimit per harmonizimin e marredhenieve ekonomike te SMZ nuk mund te ndryshohet. "Marreveshjet te cilat, jane realizuar me mjaft veshtiresi gjate vitit te kaluar, nuk do te duhej te hapen perseri. Ështe mjaft me rendesi qe Plani i veprimit, te cilin e kane harmonizuar si Beogradi dhe Podgorica, ta zbatojne dhe ta aplikojne deri ne fund, tha ajo.
Qendrimi evropian mbetet ai i shkopit dhe karrotes.
Edhe pse shefi i politikes se jashtme te BE-se, Havier Solana tha me 1 maj se rruga per ne anetaresimin ne BE, mbetet e hapur per shtetin Serbi-Mali i Zi. Ne ceremonine qe shenoi zgjerimin e BE-se, Solana vuri ne dukje se Bashkimi nuk ka nje numer fiks anetaresh dhe se anetaresimi eshte i hapur per te gjithe vendet qe permbushin detyrimet e tij, prape Evropa s'eshte fleksibel. Ajo mendon se Serbia dhe Mali i Zi mund te futen me lehte ne BE si shtet i bashkuar. Sipas ambasadorit britanik ne SMZ, Dejvid Gauen: "Ne, si vende anetare te BE-se do te japim tere perkrahjen dhe ndihmen tone ne kete rruge, per realizimin e ketij qellimi. Une mund te them ne emer te Britanise se Madhe se jemi mjaft pozitivisht te disponuar qe SMZ-ne ta shohim si pjese te familjes evropiane», ka thene Gauen per agjencine Beta. Mirepo, ai megjithate ka theksuar se kushtet te cilat i jane caktuar SMZ per te hyre ne BE duhet te plotesohen.
Keshtu ne kete kuader sipas zedheneses se komisarit evropian per Politike te Jashtme, Kris Patenit, Ema Advin, Paten do te vizitoje Serbine dhe Malin e Zi me 10 dhe 11 maj per te biseduar pikerisht per Planin e veprimit. Paten do te takohet me kreret e pushtetit te Bashkesise shteterore te SMZ dhe dy republikat anetare, si edhe me anetaret e opozites demokratike.
Por brenda klases politike ne Mal te Zi po piqen mendimet si ato te drejtorit ekzekutiv te 'Å“Grupit per ndryshime', Nebojsha Medojeviq-it, i cili ka thene, se ne Mal te Zi nuk ka vullnet politik per reforma dhe per anetaresim ne BE. Medojeviq ka thene te dielen se Mali i Zi nuk e ka perkufizuar strategjine kombetare per anetaresim ne BE, dhe se ai 'Å“ende' nuk e ka pergatitur asnje dokument me te cilin do te percaktonte poziten e vet per biseda me Brukselin. Ai ka vleresuar se Mali i Zi per shkak te 'Å“papergatitshmerise' per procesin e anetaresimit 'Å“do te jete i detyruar' te pranoje si te veten poziten biseduese te Serbise. Sipas fjaleve te tij, Gjukanoviq 'Å“po e luan lojen ne dy binare, ne Beograd permes Svetozar Maroviqit po i kryen te gjitha kerkesat e Brukselit, kurse ne Mal te Zi po e krijon pershtypjen se me perkushtim eshte duke punuar ne pergatitjen e referendumit'.
Cilado qofte loja e Gjukanovicit, anetaresimi ne BE i SMZ, eshte ende nje mirazh. Vete koordinatori i KB ne SMZ, Frensis O'Donel ka paralajmeruar se SMZ mundet ta humbe ndihmen e BE-se, per shkak te mosbashkepunimit me Hagen. 'Å“Kjo mund te ndodhe ne qershor, per shkak te refuzimit te bashkepunimit te plote me Gjykaten e Hages, kurse SMZ do te mbetet pa programin e BE-se me vlere prej 300 milione dollaresh, dhe se asaj po i kercenohet izolimi.' Zgjidhja nuk eshte as ne Nju Jork, as ne Hage, por ne duart e pushtetit te ketushem. Pergjigjja eshte bashkepunimi i plote me Gjykaten e Hages.
Nderkohe Keshilltari i kryeministrit malazez, Miodrag Vukoviq, ka deklaruar se Bashkesia shteterore e SMZ 'Å“eshte projekt i deshtuar'. Sipas fjaleve te tij, Bashkesia shteterore eshte pranuar si zgjidhje kompromisi, e cila ne praktike eshte treguar shume e dobet, jofunksionale dhe mjaft e shtrenjte, "gje qe nuk ekziston askund ne bote'. 'Å“Referendumi per statusin shteteror do te mbahet dhe ne do te fillojme pergatitjen e tij. Ne Mal te Zi ideja per pavaresi eshte ngulitur dhe per te do te votojne se paku 55 ose 60 per qind e qytetareve, nese jo edhe me shume", ka thene Vukoviq per te perditshmen 'Å“Gragjanski list'.



Nga gazeta Shekulli!

503
Makina & Motorra / Aquada Bond
« ne: 11-05-2004, 03:23:46 »
Makina me e re sportive ne Angli, beri testin e pare ne publik. Duke kaluar nga toka ne ujrat e Thames River, ne stilin James Bond, makina e quajtur Aquada mund te arrije deri ne 100 milje/ore ne toke, madje edhe atehere kur ajo ecen ne uje, mund te arrije shpejtesine 30 milje/ore. Intervistat e Gibbs Technologies, firma angleze e qe e krijoi kete makine pohon se ka ndertuar makinen e pare amfibe ne vitin 1995, para se te zhvendosej ne Britani me 1999 dhe atij iu deshen gati 7 vjet per ndertimin e Aquades si dhe perdorimi i gati 60 teknologjive te reja. Çmimi i makines eshte rreth 235,000 sterlina dhe eshte pa çati per te evituar rrjedhjet e ujit. Pak a shume per te hyre brenda, veprohet njesoj si me varkat e zakonshme.


[attachment[/attachment]

504
E Bukura / Meshkujt
« ne: 11-05-2004, 03:15:43 »
 

Pa friken se mund te shkaterroje burrerine dhe potencen e tij edhe meshkujt e kane zbuluar kenaqesine e estetikes, per te pasur nje look krejtesith evropian. Kurre nje mashkull shqiptar nuk do te kishte rrefyer se pas heqjes se qimeve, do te perdorte nje krem zbutes qe te siguronte nje butesi te lekures. Sigurisht, sepse kremrat zbutes dhe antirrudhe apo krem puder ne ngjyre, jane 'gjera femrash'. Ne te vertete kohet e fundit, kujdesi per veten, per te qene sa me te bukur, ka ndryshuar edhe mentalitetin e meshkujve. Mjekohen, kurohen, dhe bejne tualet pa patur aspak turp, deri pa patur frike se mund te duken me pak meshkuj. Me te drejten per tu patur nje pamje me te re, dhe me te shendetshme, konsiderohet si nje trampoline nga ku mund te lancojne ambiciet e tyre. Faktikisht ne mendimiet e reja, vetem ai qe ka nje pamje terheqese dhe qe te le pershtypje, duket se eshte i denje per te patur nje rol dhe nje pozite. Per te mos e lene t'ju rreshkase ky rast, jane disa shoqeri kozmetike, te cilat edhe pasi kane ndertuar emrin e tyre si shoqeri te kozmetikes femerore, vitet e fundit jane perqendruar ne merkaton maskiliste. Nje sukses i papare, 3.5 miliarde euro jane akorduar vetem nga shitja e produkteve te kozmetikes maskiliste ne Europe ne vitin 2001. Por cilat jane pikat e forta dhe ato te dobeta te nje mashkulli? Si mund te trajtohen dhe te perfeksionohen? Pikat e dobeta te meshkujve jane rrudhat dhe kujdesi per lekuren, 'simptoma' e plakjes, por edhe lekura e barkut, lekura qe heqin qimet, por edhe ajo ne pergjithesi. Gjithashtu edhe ato qe shqetesojne te gjithe njerezit ne pergjithesi, celulitet, por edhe acarimet e padurueshme te lekures nga rrezet e diellit.

505
Albanian History & Culture / : Famous albanians
« ne: 07-05-2004, 16:56:30 »
Kukuzeli Jan, well known figure of Byzantine culture.He was bornin Durres.He is known as great singer of Kostadinopoja incentury XI. His merit is closely connected with the fact thathis musical notion is used for many centuries in church music.Kukuzeli worked on a written musical system established by him,which is named as kukuzeli system.This system is presented as the third phase of Byzantine semiography is based upon 40 graphicletters and musical circles.This system is treated in specialtreaty named "The beginning of psalms signs compiled andelaborated by Jan Kukuzeli".

Aleksi Andrea 1425-1505 (also called Durrsaku.) Albanianarchitect, painter and sculptor and one of the greatest artistsof Dalmatian renaissance. In all inscriptions of the works, hemarks his origin from Durres, where he was born. While stillyoung, he went in exile in the city Split, of Dalmatia, where hestudied under the supervision of the sculptor Mark Troja. He isthe author of the statues of the merchants loggia in Ancona ofItaly, of 1454 mural paintings in a church of the Island Arabe of Dalmatia. His masterpiece is the baptistry of Trogir.

Barleti Marin (about 1460-1512.) Renowned humanist, historian,the first author known as one of the greatest of the Albanian old literature. Barleti was born in Shkoder, and there is very little information about his life. Barleti has lived in exile as apriest in the territories of Venice, where he increased hishumanist culture and became a connoisseur of the classicalliterature and the Latin language in which he wrote his works.Barleti has written three works entitled "Siege of Shkoder,""History of life and acts of Scanderbeg" and "Briefing on life of popes and emperors."

Architect Kasemi (1570-1650) master of Ottoman classicalarchitectu re, was born in village Gramsh of Tomorrica, Skrapar.He graduated in architecture in Istanbul and was ranked among the closest assistants of Architect Sinani. He has served as chiefarchitect of the Ottoman empire and has created originalmonumental works such as Qoshku Bagdad, Qoshku Revan, Mosque inFaience in Istanbul and many works in Albania such as inns,bridges, baths and the tracks of Medieaval roads in Berat, Korce, etc.

Bardhi Frang (1606-1643). The first Albanian lexicographer,historian, folklorist and ethnographer. One of the oldest authors of Albanian literature. He was born in a famous clerical familyof Kallmet (Zadrime). He studied in the religious college ofLoreto (Italy) and in 1635 was ordained bishop of Sape. Hedrafted and published the Latin-Albanian dictionary, "GjergjKastriot of Epirus," etc.

Bogdani Pjeter (1625-1689). Most outstanding writer of oldAlbanian literature. He was born in Gur of Has in 1625. After the high studies in theology and philosophy in Rome where he also won the title of Doctor, he served as parson in Pult and Prizren. In1656 he was ordained bishop of Shkoder and in 1677 arch bishop of Skopje. His most important work "Life of Prophets" was publishedin 1685 in the city of Padova in Italy, and was reprinted in 1691 and 1702 in Venice under different titles.

Buzuku Gjon, 16th century. The first author known so far of theAlbanian literature, translator into Albanian of a clerical bookcalled "Missal" (1555), the oldest Albanian work which has beenpassed on up to date. The first 16 pages of the copy of the bookare missing. The book contains clerical material and the mainparts of Catholic liturgy. "Missal" was published in Latinalphabet of semi-gothic type.

Tepelena Ali Pasha, 18th century. Feudal strong ruler in Southern Albania. He is the founder of self-governing region of Janine, rebel against Osman Empire power in Albania. He was born in Tepelena, in amilitary feudal family and was distinguished for the skills andenergies that fulfilled it ambitious plans to become the onlyruler of the country by using all the means. In 1784 he won thetitle "Pasha", as military Commander close to Valiu of Rumelia in Sofia. The policy of Ali Pasha Tepelena aimed at self-governingand uniting of Albanian provinces under the governance of JaninePasha.

Asdreni, Aleks Stavre Drenova (1824-1947) Distinguished poet,publicist and democrat activist. He is the author of the FlagAnthem. With his creativeness he made a forward step in thetransition from romanticism to realism.

Kristoforidhi Konstandin, (1827-1895) Connoisseur of the Albanianlanguage, outstanding activist of the National Renaissance,education and culture. He was born in Elbasan and attended thesecondary school in Zosimea of Ioannina. His fundamental activity is linked with the spread of the Albanian language and school. He is known as the first author of the first Primer in Albanianlanguage, in Gege dialect, in 1867 and a year later the publisher the same primer in the Toske dialect. The fundamental work ofKristoforidhi is "Dictionary of Albanian language." He is anadvocate of the theory on the Pelasgian origin of the Albanianlanguage.

Gjika Elena, (Dora d'Istria,) 1829-1888. Romanian progressivewriter and publicist of Albanian origin. She is the author ofmany studies such as Albanian nationality according to folksongs, Albanian writers of southern Italy, Albanians in Romania,etc. She is known in the world opinion for the contribution shehas made to the Albanian question.

Frasheri Naim, 1846-1900. Great poet of Albanian NationalRenaissance, outstanding patriot, thinker and activist ofeducation and culture. He was born in Frasher of Permet. NaimFrasheri completed the secondary school Zosimea, in Greece. Hisfirst poem was "Albania" published in 1897 and which enthusedAlbanian patriots. He was one of the main publishers of theReview Drita in Istanbul, "Dituria" in a later period whichpublished many of his verses and proses for Albanian schools. In1886, he published the poem "Bageti dhe Bujqesi." The main worksof his are "Qerbelaja," "History of Scanderbeg," "AlbanianLanguage" , "Korca", etc.

Idromeno Kole, 1860-1939, Painter of National Renaissance,architect and photographer, People's Painter. He was born inShkoder and since a child he manifested his talent for art. Hehad a photo-studio and was the first to perform cinematographicslid es in Albania in 1912. He painted many compositions ofethnographic character. His masterpiece is "Sister Tone" in 1883. He is the the first in Albanian art to practise landscape.

Konica Faik (1876-1942) Publicist, literary critic and politicalactivist. During his activity, he made efforts for a commonliterary language and brought his contribution to enriching anddeveloping the literary and publicistic style of the writtenAlbanian. His most renowned works are "Doctor Needle uncoversroots of drama of Mamurras", "Under the shadow of date trees"etc. He is known as director of the review "Albania", one of the most important publications of Renaissance.

Eftimiu Viktor, 1889 - 1972, Romanian writer of Albanian origin.Distinguishe d personality of Romanian culture and world culture.Academician Eftimiu was born in village Boboshtice of Korca, andemigrated in the first years of his life in Bucharest of Romania. Among the most outstanding works of Eftimiu is the novel "Man who saw death with his own eyes", "The Black Cock", "Prometheus","Dr.Faust" etc. , any many creative writings with Albanianmotives such as "Portraits and Memoirs", "Two crosses", the short poem "Scanderbeg", the essay "Albanian Folklore", etc. During his life, he kept links with the birthplace. At the beginning of the20s, he was the chairman of a patriotic association which workedfor the protection of the rights of Albania as an independentstate.

Gjadri Gjovalin, 1899-1974, distinguished engineer, constructorin designing and construction of bridges. He was born in Shkoder. Gjadri completed the secondary school and university studies inAustria. He is renowned as one of the construction engineers ofthe Bridge of Mat, one of the bridges known in the worldliterature and which was declared in 1999 a monument of cultureby the Albanian Government. Among the bridges he has designed isthe bridge of Penkova, that of Mbrostar, the bridge ofRrogozhina, the bridge of the boulevard Deshmoret e Kombit inTirana.

Poradeci Lasgush, (Llazar Gusho), 1900-1989. Lyric poet, he wasborn in Pogradec in a family of handicraftsmen. He completed hisschool in the birthplace, then he continued his education inGreece and Athens and finally in Austria. His lyric writings onlove, philosophy and patriotism were collected in the Volumes"Dance of Stars" (1933) and "The Star of Heart" (1937). LasgushPoradeci has translated in the Albanian language worlddistinguished poets, such as Heine, Mayakovski, Pushkin, Goethe,etc.

Kono Kristo, composer, People's Artist. He was born in Korce in1907. He has graduated in music in Paris of France, and receiveda diploma in the conservatory G.Verdi of Milan in clarinet andband instruments. Along compositions such as romance, poems inchorus, solist and orchestra, he has composed the operetta Agimi, first work of this kind in our music, and the opera "Lulja eKujtimit" in which for the first time in our scenic art, thepatriotic topic is treated. Kono is one of the first Albanianauthors who put the folk motive in the choral and orchestralscores and promoted it to the level of elaborated music.

Kuteli Mitrush (Dhimiter Pasko), 1907-1967, writer, economist,publicist and translator. He took the first lessons in hisbirthplace, Pogradec, then he graduated in economy in Bucharest,Romania. In his literary activity, Kuteli is known for the works"Albanian nights", "Ago Jakupi and other stories," "My villagedrinks raki", "Forest of chestnut trees," "Xinxifilo", "Albanianancient stories," etc. He is also known as literary critic.

Antoniu Kristaq (1909-1979) Singer, tenor and baritone (People'sArtist.) He was born in Korce and lived in exile in Romania,where he completed the Mime-drama Academy of Bucharest. He played his first roles in some cinematographic films due to which hebecame outstanding. As a concert master and operetta singer, hehas made tours of Europe with a cast. He returned to Albania in1935 and started an extensive artistic activity. He claimeddistinction for the interpretation of arias by classical operasand folk songs.

Cabej Eqerem, 1908-1980. Cabej was one of the most renownedfigures of the science of Albanian education and culture. Hefinished the university studies in philology in Vienna ofAustria. He made scientific studies in linguistics, as well as in folklore, ethnography, history of literature. An important placein his works is occupied by the etymological and lexicographichistor ic studies, study on dialects and onomatopoeia and thecodification of the literary language. "Etymological studies inthe field of Albania", "Introductory information in Albanianlanguage history," "Historic phonetics of Albanian Language" aresome of the most outstanding works of Cabej.

Tefta Tashko Koco, well known artist, lyrical singer. Artist of People. She was born in Fajum, Egypt. She studied in Monpelje,France in 1927 and went on with her studies in Paris in 1930,where she attended the High Institute of Music. In the period1931-1932 she participated in a number of competitions organizedby Paris Conservative. She was distinguished and showed hervocal-interpretative skills in "Comic Opera", where she playedthe role of Butterfly. She started her musical activity inAlbania in 1935, by giving concerts in all the town of thecountry.

Buda Aleks, historian, professor, President of the Academy ofSciences in 1972. He was born in 1911 in Elbasan. He completedhis studies in Austria. Buda has made a great contribution to the field of Albanian mediaeval history and the National Renaissance. He is coauthor and chief editor of "The History of Albania," in1959.

Kraja Marije, singer of the period of the Independence and in the later time. People's Artist. She was born in Zara (Dalmatia) in1911. She completed her higher school and university in Austria.Her activity covers all genres of the vocal and elaborated musicbeginning with the chamber music (romance song) and oratorio upto the scenic music. She has represented the Albanian lyric artalso in countries of Europe and Asia.

Dritero Agolli, outstanding poet, prose writer and publicist. Hewas born in 1931 in Menkulas of Devoll. As for the genres, hiscreativeness is rich, among which the novel "Commissar Memo", the satiric novel "The rise and fall of comrade Zylo" are the mostoutstanding along with many poems which reflect the opinions andsentiments of the people.

Kadare Ismail, 1936. He is the greatest writer of Albanian letters who, after 1990 has been living in France. He is candidate for theNobel prize in literature. Kadare was born in Gjirokaster. He isthe author of the novels "The General of the Dead Army,"translated in eight languages of the world, "Dawn of Steppe","Concert at the End of Winter", and a number of verses,collections of novels and poetry. He is honoured with the hightitle "Honour of the Nation." Kadare is a member of the FrenchAcademy among 12 foreign associate members of this Academy, andof the Berlin Academy. His literary works have been translated in 20 languages of the world.

Famous Arberesh people

Arberesh people of Italy left Albania after the Ottomanoccupation of the 15th century, but they have inheritedgeneration after generation, together with the old ethnic name,the language, customs and culture. The Arberesh settlements arelocated in three zones, one near Palermo, another in PalazzoAdriatica and the third in Calabria. A number of writers andoutstanding people from the Arberesh people of Italy have made agreat contribution to the cultivation of the Albanian languageand the information on the history of their country.

 

Leke Matrenga, 1560-1619. The oldest author, renowned Arberesh.He was born in Hore of Arberesh (Sicilia) and studied in areligious college in Rome. He has translated from Italian acatechism "Christian instructions." The work has a greatimportance especially for the documentation of an old stage ofthe dialects of the Arberesh of Sicilia. It is of interest alsofor the short verse published in it and which is the firstpublished trace of the Albanian verse.

Jeronim De Rada, 1814-1903. Poet, publicist, folklorist,philologist and teacher. One of the most renowned figures ofNational Renaissance. De Rada is the founder of the Arbereshliterature and culture. He was born in Makia of Calabria. In1948, he issued the first Albanian newspaper L'Albania D'Italia.His most outstanding works are "Antiquity of Albanian Nation,""Rhapsody of an Arberesh poem," "Song of Milosao," etc., and hedevoted importance to the question of the origin of the Albanians and the Albanian language.

Bilota Bernard, 1843-1918. Poet, folklorist, Arbresh fromFrasnita of Cosenza. Known as initiator of two Arbereshlinguistic congresses held in Koriljano Calabro, 1895 and inLunger in 1897.

Dhimiter Kamarda, 1821-1882. Linguist, patriot, arberesh.Publisher of folklore, with scientific knowledge also in thefield of Indo-European linguistics. His main work "Test ofComparative Grammar on Albanian Language" is the first scientific work in the comparative historic study aspect. He made animportant contribution with the publication of "The AlbanianGeneral Alphabet," in 1869.

Karmel Kandreva, 1931-1982. Renowned Arberesh writer. He was born in Saint Japel of Calabria. He has published an extensive studyentitled "Didactic test in a bilingual Arberesh environment"which brings facts on the right of the arberesh people tocultivate their mother tongue and to teach it at schools.Kandreva has published poetical volumes entitled "Spirit of Arber is alive", "Spirit of Arbers is alive, Arberesh narrates," and"Spirit of Arber is alive, ancient branch suffers."

Skiroi Zef, poet, publicist and folklorist from Hora of Arbereshin Sicilia. After completing the Albanian Seminar of Palermo, hestudied law. In the first period of his creativeness, Skiroitreated the patriotic tradition of Arberesh literature. Here wemay mention the poem "Mili and Hajdhia". Other works of his are"Songs of Liktor", "In a foreign country," "Folk songs ofAlbania" etc.


506
Eshte e veshtire per ne te pranojme idene e dimensioneve shtese pasi kur perpiqemi te perfytyrojme qofte edhe nje dimension te vetem te shtuar ne hapesire - jo me gjashte apo shtate - na bllokohet truri.

Perfytyro, per shembull, se ndodhesh ne qender te nje sfere bosh. Largesia midis teje dhe seciles pike te siperfaqes se sferes eshte e barabarte. Tani, perpiqu te levizesh ne nje drejtim qe te lejon te largohesh nga te gjitha pikat e siperfaqes se sferes duke ruajtur largesine e barabarte prej tyre. Se ben dot. Nuk mund te shkosh askund - askund me sa dime ne te pakten.

Vijon nga Ne perfytyrim te dimensioneve te tjera; nga 2-D ne 3-D

Katrori ne Rrafshine do te kishte te njejten andralle po te kishte qene ne mesin e nje rrethi. Ai nuk mund te jete ne qender te nje rrethi dhe te levize ne nje drejtim qe e lejon te mbaje largesine e barabarte nga secila pike e perimetrit te rrethit - ne mos levizte pergjate nje dimensioni te trete. Per fat te keq, ne nuk kemi nje korrespondues te sferes tre-dimensionale te Abbott'it qe te na tregonte rrugen per tek dimensioni i katert. (Ne matematike, veprimet me me teper se 3 dimensione nuk perbejne ndonje problem).

Po per rastin e 10-D ?

Ne vitin 1919, mathematekani polak Theodor Kaluza parashtroi se prania e nje dimensioni te katert mund te lejonte lidhjen e Relativititetit te Pergjithshem me Teorine Elektromagnetike. Ideja, me vone e sterholluar nga mathematikani suedez Oskar Klein, qendronte ne ate qe hapesira ishte e perbere nga si dimensionet e shtrirjes ashtu edhe te sperdredhjes.


(fig. Nova) Rrathet perfaqesojne nje dimension shtese te hapesires qe eshte sperdredhur perbrenda seciles pike te hapesires 3-dimensionale qe njohim ne
 
Dimensionet e shtrirjes jane tre dimensionet hapesinore qe njohim, ndersa dimensioni i sperdredhur gjendet thelle perbrenda dimensioneve te shtrirjes dhe mund te perfytyrohet si nje rreth. Eksperimentet treguan me vone se dimensioni i sperdredhur i Kaluza's dhe Klein'it nuk bashkonte Relativitetin e Pergjithshem me Teorine e Elektromagnetizmit si c'ishte menduar ne fillim, por disa dhjetevjecare me vone, teoricienet e Fillit e gjeten kete ide te dobishme, biles te domosdoshme.

Mathematika e perdorur ne Teorine e Lartefillit kerkon te pakten 10 dimensione. Kjo do te thote se ne menyre qe ekuacionet qe pershkruajne Teorine e Lartefillit te nisin te funksionojne - qe ekuacionet te lidhin Relativitetin e Pergjithshem me Mekaniken Kuantike, te shpjegojne natyren e grimcave, te bashkojne forcat, e keshtu me tej - atyre u duhet te vene ne perdorim dimensionet shtese. Keto dimensione, sipas asaj qe besojne teoricienet e Fillit, jane mbeshtjellur brenda hapesires se sperdredhur te pershkruar qe me pare nga Kaluza dhe Klein.

Per te zgjeruar hapesiren e sperdredhur ne menyre qe te perfshijme keto dimensione te shtuara, perfytyro rrathet e Kaluza's dhe Klein'it te zevendesuara me sfera. Ne vend te nje dimensioni shtese kemi dy nese marrim parasysh vetem siperfaqet e sferave dhe tre nese marrim parasysh edhe hapesiren perbrenda sferes. Keshtu, deri tani mberrijme ne gjashte dimensione.

Ka dalur ne pah se perpara se te ekzistonte Teoria e Lartefillit, dy mathematikane, Eugenio Calabi i Universitetit te Pennsylvania's (shqipt. Pensillvenia) dhe Shing-Tung Yau i Universitetit Harvard, kane pershkruar disa kallepe gjashte-dimensionale qe teoricienet e Lartefillit thone se plotesojne kushtet per ato lloje strukturash qe kerkojne ekuacionet e tyre.


(fig. Nova) Kallepet 6-dimensionale te Calabi't dhe Yaus'se.
 
Nese zevendesojme sferat ne hapesiren e sperdredhur me keto kallepe, na behen 10 dimensione; tre hapesinore, plus gjashte te kallepeve te Calabi 't dhe Yau'se, plus nje te kohes.

Edhe nese Teoria e Lartefillit del te jete e vertete, mund te mos arrijme kurre te gjejme nje shpjegim apo perfaqesim pamor te dimensioneve me te larta qe do te kenaqte plotesisht mendjen e njeriut. Jo, per sa kohe nje gjallese kater-dimensionale nuk do te na nxirrte nga Hapesina jone tre-dimensionale per te na dhene nje veshtrim te botes nga kendveshtrimi i saj.

Nga: Rruzull.Net

507
Gjuha Shqipe / Alfabetet e para Shqipe
« ne: 07-05-2004, 16:50:52 »
Carl Faulmann nga Wiena e Austrise, ne pranvere te vitit 1878, botoi nje liber me titull "Schriftzeichen und Alphabete" (Shkronjat dhe Alfabetet) ne te cilin, pervec alfabeteve te shumte te njohur deri atehere, prezenton 4 alfabete nga shqipja.


Ne faqen 181 te botimit te tij te dyte te vitit 1880 qendron keshtu:

"Shqipetaret (ai thote "albanese"), te cilet vetequhen shqiptare dhe nga turqit, sunduesit e tyre, te njohur si Arnaut, banojne ne pjesen me te madhe te Ilirise se vjeter dhe Epirit, d.m.th. ne bregdetin Adriatik, ne lindje te kufizuar nga Pindus dhe prej Shkodre e deri ne Korinth. Ne i gjejme ata nga shek. 14 ne Greqi, ku bejne nje te pesten pjese te popullsise se pergjithshme. Gjuha shqipe shfaq nje pamje enigmatike, qe me gjuhet fqinje ne asnje menyre nuk ka ngjashmeri. Ështe e ndare ne dy dialekte, nje verior Gegerishte dhe tjetrin jugor Toskerishte. E para shkruhet me shkronja latine, ndersa e dyta me shkronja greke. Por, pervec ketyre ka edhe shkrime autoktone, te cilat perdoren nga disa rajone dhe familje dhe qe lidhshmeria e ketyre shkrimeve me shkrime te tjera eshte e izoluar, sic eshte edhe vete shqipja. E, ato jane:
1.Shkronjat e Elbasanit
2.Shkronjat e Byta Kukjes
3.Shkronjat e Veso Bajos
4.Shkronjat shqip-greqisht
Alfabeti i pare, i treguar ketu, gjendet ne qytetin e Elbasanit dhe i cili kuptohet dhe perdoret edhe nga qyteti fqinj i Beratit. I dyti eshte zbuluar nga shqiptari me emrin Byta Kukje. Te tretin e mesoi, prej oborrtarit te tij, udheheqesi i nderuar Veso Bajo, i cili po ashut ishte shqiptar" (Carl Faulmann).

Alfabeti i Elbasanit kishte 53 shkronja. Nuk ka ngjashmeri me asnje nga alfabetet e gjendura deri me tani. Alfabeti i Byta Kukjes ka 31 shkronja dhe po ashtu per nga ngashmeria eshte i izoluar. Alfabeti i Veso Bajos ka 22 germa dhe eshte i izoluar per nga ngjashmeria. Alfabeti shqip-greqisht ka 34 shkronja te cilat gati te gjitha jane greqisht, por me disa ndryshime. Mund ta quanim Alfabet grek te pervetesuar nga shqiptaret apo te "shqiptarizuar". Me shume se 12 prej tyre jane te kombinuara, te cilat nuk gjenden ne alfabetin grek. Pra te pershtatura nga shqiptaret per te folmen e tyre.

Perktheu dhe pergatiti: Xhavit Muslija.

Nga: Rruzull.Net

508
Historia Shqiptare / Emertimi i shqiptareve nder shekuj
« ne: 07-05-2004, 16:49:37 »
Nga Inxh. Saimir Lolja - E hene , 03 maj 2004
 
Prof. Shaban Demiraj: Kjo ceshtje eshte me e nderlikuar nga sa mund te duket ne nje veshtrim te pare dhe prandaj kerkon hulumtime te metejshme shkencore.

25. Fjala e prejardhur shqip-tar ndeshet nje here te vetme tek Kuvendi i Arbenit i vitit 1705; "...a dine mire gjuhen e shqipetarevet...(f.76). Por edhe ketu perdoret me shume fjala me e vjeter arbenesh, me sa duket, nen ndikimin e tradites se shkrimtareve veriore. Edhe Thunmanni ne vepren e tij te vitit 1774, f.243, e permend emrin shiptar: "Albanet e quajne veten skipatar, por burimin e kesaj fjale ata nuk e dine". Keto dy burime mjaftojne per te vertetuar se ne shekullin XVIII emri shqiptar ishte ne perdorim te gjalle si ne Shqiperine e Veriut ashtu edhe ne ate te Jugut, c'ka parakupton qe kjo fjale te jete krijuar te pakten, nje a dy shekuj me pare [44]. Gjithsesi, etnonimi shqip-tar eshte krijuar relativisht vone (shih edhe 30-33).

26. Sic u vune ne dukje tek 24, emri i prejardhur shqip-tar eshte krijuar duke i shtuar prapashtesen -tar ndajfoljes shqip. Ne perdorim ndajfoljor fjala e parme shqip ka zevendesuar fjalen e prejardhur arben-isht/arber-isht [45], qe eshte formuar rregullisht nga emri Arben/Arber me prapashtesen -isht, ashtu si gegeni-sht, toskeri-sht, cameri-sht, itali-sht, frengji-sht, spanj-isht etj. Por, ndersa tema ndajfoljore shqip sherben ne disa togfjalesha edhe si mbiemer, ndajfolja arben-isht/arber-isht nuk sherben edhe si mbiemer; ne kete funksion sherbente fjala e prejardhur (i) arbenesh/arberesh P.sh. te krahasohet togfjaleshi i sotem gjuha shqipe me gjuha e arbeneshe te Budit, Bardhit e Bogdanit (shih 14) [46]. Por perdorimi i fjales shqip si mbiemer eshte historikisht dytesor dhe i kufizuar me nje numer te caktuar emrash si: gjuha shqipe, fjala shqipe, liber shqip, shkolla shqipe e ndonje tjeter rast i ketij lloji, si letersia shqipe. Per me teper kjo fjale me funksion mbiemror eshte perdorur me pare ne forme te ngurosur, sic na deshmojne, nder te tjera, titulli i gramatikes se Sami Frasherit (1886): Shkronjetore e gjuhes shqip dhe ai i alfabetares se Stambollit (1879): Alfabetare e guhese shqip.

27. Ndajfolja shqip dokumentohet per here te pare tek autoret e vjeter te Veriut, por edhe tek ata kjo ndeshet rralle. Keshtu tek Buzuku ajo ndeshet vetem nje here ne f.XXV: ...qe vjen me thashune shqip.... kurse tek Budi e gjejme te perdorur kater here: Shqip te mundenj me rrefyem/ndonje kanke te re...(DC 220). O per ma te madhe devocione e ngushellim te popullit shqip te na thote mbe kete aresye....;....ndo shqip tue ia thane, t'i thoete se...;... ani mbasi te kiete dhane te rrefyemte, qe quhete...o shqip o per letere ta die...(RR 74, 85, 96) [47]. E gjejme te perdorur nje here te vetme edhe ne parathenien e vepres se Bogdanit : ...tue pasune bam ende aj nje gramatike fort te godicime latin e shqip, si dhe ne vjershen e Luka Bogdanit kushtuar Pjeter Bogdanit dhe botuar ne vepren e ketij: Shqip, latin e taljani gerqisht ende dalmati, jevreisht e arapi, armenisht ende siri. Por ne Fjalorin e Bardhit (1635) fjala shqip nuk eshte perdorur asnje here, megjithese rasti per ta perdorur, nuk ka munguar (shih shenimin 45). Kurse tek Kuvendi i Arbenit (1705), ku gjejme te perdorur Arbeni, Arbenise (f.10, 76) ne vend te ndajfoljes arbenisht perdoret fjala shqip [48]. Fjala shqip nuk ndeshet as tek arbereshet e Greqise dhe te Italise, te cilet perdorin ndajfoljen arberisht (shih §17, 23 dhe 26). Nga ana tjeter, do shenuar se fjalen shqip e gjejme ne Divanin e Nezim Frakulles (1685-1780): Kete divan e zura shqip (shih Myderizi 1954,64). E kjo eshte nje tjeter deshmi per perdorimin relativisht te hershem te kesaj fjale edhe ne viset jugore te truallit shqiptar.

28. Duke qene se perdorimi ndajfoljor i fjales shqip ne vend te arberisht nuk ka qene ne perputhje me formimin ndajfoljor te ketij tipi, lind vetiu pyetja se cili ka qene kuptimi zanafilles i kesaj fjale dhe si e ka marre ajo kuptimin, qe ka bere te mundur zevendesimin e ndajfoljes arbenisht/arberisht. Gjithashtu edhe etimologjia e kesaj fjale mbetet per t'u diskutuar. Me sa duket, fjala shqip ne zanafille ka pasur kuptimin e ndajfoljes qarte, hapur, troc dhe vetem me pas ka marre kuptimin e ndajfoljes arben-isht/ arber-isht, te cilen dalengandale edhe e ka nxjerre jashte perdorimit. Rrethanat ne te cilat ndajfolja shqip e ka marre kuptimin e sotem nuk jane te qarta. Sidoqofte, ne kete rast do te kete ndodhur dicka e ngjashme (por jo e njejte) me ate qe ka ndodhur me fjalen gjermane deutsch, te perdorur si mbiemer, si emer dhe si ndajfolje. Kjo fjale e vjeter gjermanike ne gotishte del me trajten thiuda dhe me kuptimin "popull, fis". Kurse aty midis shekujve VIII-X ne gjermanishte ajo del me trajten diutisk dhe me kuptimin "popullor". E perdorur bashke me emrin gjuhe ajo ka marre me ne fund kuptimin e gjuhes gjermane, si gjuhe popullore ne kundershtim me gjuhen latine (shih edhe 2). Keshtu mund te mendohet qe ne shprehje te tipit Ma tha shqip (=hapur troc, qarte), foli shqip (=qarte, hapur) [49] etj., fjala ne shqyrtim ka marre dalengadale kuptimin e fjales arben-isht/ arber-isht, te cilen me ne fund e ka zevendesuar plotesisht gjate ketyre shekujve te fundit. Por ky proces zevendesimi, me sa duket, do te kete nisur qysh ne periudhen parashkrimore, per c'ka na deshmojne veprat e autoreve te vjeter te Veriut.

29. Per burimin e fjales shqip jane shprehur mendime te ndryshme. Sipas nje mendimi mjaft te perhapur nder disa autore shqiptare [50], kjo fjale eshte lidhur me emrin e shpendit te shqipes, shqiponjes, d.m.th. si gjuha e shqipes, e shqiponjes. Nje shpjegim i tille nuk del i argumentuar. Te kihet parasysh edhe fakti se ne veprat e autoreve te vjeter te Veriut, tek te cilet ndeshet ndajfolja shqip, emri i shpendit shkruhet me /-y-/: shqype. P.sh tek Buzuku: ...aty te mbelidhene edhe shqypete (f.LXXXII (=92)/bis) .....e faqene e shqypese (f.L XXXII(=102)/bis); te Bogdani:.... as dheu si s(h)qype nalt qendron e ri (Pjesa I, I /IV/4). Te kihet parasysh edhe Bardhi (f.59): miluus, nibbio =shqypeja (shih per kete edhe Cabej: 1975,V,70). Nuk i qendron kritikes as shpjegimi i Meyer-it (1891,411), i cili fjalen shqip e trajton tek folja shqip-onj (=kuptoj) dhe kete e merr si huazim nga latinishtja excipio (=ndjej, degjoj). Kete shpjegim e kundershton me te drejte Cabej (1975,V,70). Per me teper, folja shqipoj "them shkoqur, shqip" eshte nje fjale e prejardhur nga shqip dhe s'duhet te jete as e vjeter, as e perhapur ne mbare truallin shqiptar. Pra burimi i fjales shqip mbetet i erret e kjo rrethane mund te merret edhe si nje deshmi per vjetersine e saj. Gjithsesi, nje gje eshte e sigurt dhe pikerisht dokumentimi me i hershem i ndajfoljes shqip (shih 27) ne krahasim me ate te fjales se prejardhur shqip-tar. E nje fakt i tille duhet mbajtur parasysh, kur diskutohet ceshtja e zevendesimit te etnonimit me te hershem (i) arben-esh/ (i) arber_esh me emrin shqiptar, qe eshte nje krijim relativisht i vone (shih 25).

30. Per zevendesimin e etnonimit me te vjeter (i) arbenesh/ (i) arberesh me emrin shqiptar te gjithe studiuesit e pranojne se nje dukuri e tille ka ndodhur gjate shekujve te fundit. Madje, disa prej tyre e kane lidhur nje zevendesim te tille me perhapjen e islamizmit ne Shqiperi gjate sundimit turk. Keshtu p.sh e ka shpjeguar kete dukuri O. Myderrizi (1965,164), i cili e lidh zevendesimin e emrit te meparshem arbeneshe/arbereshe me emrin shqiptar, sepse: "Emri i vjeter nuk tregonte vetem kombesine, po edhe besimin. Me nderrimin e besimit u ndje nevoja edhe e nderrimit te tij. Emri i ri shqiptar qe u pershtat si emer kombetar bazohej ne gjuhen, ne nje nga elementet kryesore te kombesise. Ky emer mund te jete perdorur si emer kombetar nga myslimanet e pare shqiptare qe ne shekullin XVI, por keta mbasi ishin te paket nuk ia imponuan dot shumices". Kurse Aleks Buda (1986, I, 149), pasi ben fjale per luften e gjate te krahinave te ndryshme te Shqiperise kunder pushtuesve osmane dhe per kontradiktat klasore te papajtueshme midis masave popullore dhe pushtuesve, pohon: "Kjo ndeshje ballore e gjate dhe masive e masave popullore me te huajte pjegon nje dukuri ne dukje te habitshme etnogjenetike: eshte pikerisht mbas kesaj periudhe lufte qe ne verejme te kaloje ne radhe te dyte emertimi i lashte etnik arben dhe te zevendesohet dora-dores me nje emer gjithashtu me rrenje te lashte shqiptar, me te cilin kjo kombesi e vecon veten nga pushtuesit e huaj, si nje kombesi e vecante e vetme, e ndryshme ne radhe te pare me gjuhen e saj te dalluar, te perbashket e te kuptueshme shqipe". Per E. Cabejn (1976, 65), "Zhdukja e zevendesimi i tij (i emrit te meparshem - SH. D.) me emrin shqiptar mbase ka lidhje me zberthimet etnike qe u kryen me ardhjen e osmaneve". Autori nuk e zberthen me tej shjegimin e tij. Nje shpjegim te ngjashem gjejme edhe tek R. Ismajli (1987,102): "Emrat shqiptar dhe Shqiperi...jane krijuar pas ndryshimeve me te thella shoqerore, politike e fetare". Me poshte (f.103) ky autor shton: "Emri shqiptar u be i qendrueshem plotesisht si i vetmi emer vetem ne kushtet e krijimit te vetedijes per kombin, ne rrethanat politike te levizjes se madhe te Rilindjes".

31. Nje mendim te ngjashem me ate te O. Myderrizit per ceshtjen ne shqyrtim (shih 30) ka shprehur edhe E. Sedaj (1996,108), i cili pasi pohon se ne nje nga vjershat e bejtexhiut Sheh Mala (1865-1928) perdoret emri turk per shqiptar dhe se shqiptatet e islamizuar gezonin te drejta qe nuk i gezonin shqiptaret e krishtere, arrin ne perfundimin se ky ka qene faktori kryesor per braktisjen e etnonimit arberesh. Por do shenuar se ne baze te nje arsyetimi te tille pritej qe shqiptaret e islamizuar ne pergjithesi (dhe jo vetem disa njerez te ndikuar prej kultures turke, sic ishin nder te tjere bejtexhinjte) ta quanin veten turq. Ose, te pakten do te pritej qe emri shqiptar te ishte perdorur vetem nga pjesa e islamizuar e popullsise shqiptare, ose te ishte perdorur nga turqit per te emertuar kete pjese te shqiptareve, c'ka nuk i pergjigjet se vertetes historike. Mbrojtesit e tezes ne shqyrtim duhej te dokumentonin te pakten qe turqit i emertonin shqiptaret e krishtere arnaute (=arbeneshe/arbereshe), ndersa ata myslemane i emertonin shqiptare. Perndryshme, duhej pranuar qe kete dallim ne emertim ta kene bere vete shqiptaret e dy feve te ndryshme, c'ka gjithashtu nuk eshte e sakte. Po t'u drejtohemi burimeve turke, del se ata kurdohere shqiptaret i kane quajtur me emrin arnaut. Keshtu p.sh. ne Fjalorin e Bardhit (1635) f.22, emri latin Epirote perkthehet: i arbeneshe, Turcicé Arnautlar. Dhe mund te pohohet se ne dokumentet turke te hershme apo te vona nuk eshte bere ndonje dallim i tille ne emertimin e shqiptareve myslemane dhe te krishtere, duke i quajtur te paret shqiptare dhe te dytet te arbeneshe/arbereshe. Gjithashtu, nuk ka ndonje te dhene qe te vertetoje se ky dallim emertimi eshte bere nga vete shqiptaret. Perkundrazi, perdorimi i ketij emri, qofte edhe nje here te vetme, tek Kuvendi i Arbenit nuk e mbeshtet hipotezen e mesiperme.

32. Ne te vertete, ceshtja e zevendesimit te etnonimit me te hershem (i)arbenesh/ (i) arberesh me shqiptar eshte pasoje e pergjithesimit te ndajfoljes shqip ne vend te ndajfoljes me te hershme arben-isht/arber-isht. E pergjithesimi i ndajfoljes shqip eshte bere ne truallin shqiptar nga vete shqiptaret, pa dallim feje. Keshtu, nuk duhet te jete rastesi qe Buzuku ne te vetmin rast, qe eshte dashur te perdore nje ndajfolje te tille, ka perdorur pikerisht fjalen shqip (shih 27) dhe jo arbenisht. Po keshtu Budi, i cili perdor nje gjuhe me popullore se shkrimtaret e tjere katolike, ne veprat e tij qe kapin 1014 faqe, ka perdorur kater here fjalen shqip (shih 27) dhe asnjehere arbenisht. Ne keto rrethana, lind vetiu pyetja nese ndajfolja arbenisht/arberisht ka qene me te vertete ne perdorim te zakonshem ne masat popullore te trevave veriore dhe jugore te banuara nga ata qe flisnin gjuhen e arbeneshe a arbereshe. Mosperdorimi i ndajfoljes arbenisht tek Buzuku e sidomos tek Budi dhe te Kuvendi i Arbenit duket sikur deshmojne qe kjo ndajfolje nuk do te kete qene aq e perdorur ne ligjerimin e perditshem. E ky fakt, me sa duket, i ka dhene shkas perdorimit gjithnje e me te dendur te ndajfoljes shqip.

33. Me perdorimin gjithnje e me te dendur te ndajfoljes shqip nder te gjithe shqiptaret, pa dallim krahine dhe feje, erdh e u be gjithnje me e ndjeshme kundervenia midis kesaj fjale dhe etnonimit i arbenesh/ i arberesh, me te cilin me pare e quanin veten ata qe flisnin shqip. Kjo kundervenie binte ndesh me perdorimin e pergjithshem te emertimit te popujve dhe te gjuheve a dialekteve perkatese me fjale te se njejtes rrenje. P.sh te krahasohen: grek-Greqi-greqisht, italian-Itali-italisht, turk-Turqi-turqisht, gjerman-Gjermani-gjermanisht, etj; toske-Toskeri-toskerisht, gege-Gegni-gegnisht, lab-Laberi-laberisht, cam-Cameri-camerisht, etj. Prandaj kundervenia formale midis fjaleve shqip dhe Arben/Arber, (i) arbenesh/arberesh nuk mund te vazhdonte pergjithmone. Ajo nje dite do te zgjidhej me menjanimin e pashmangshem ose te fjales shqip ose te fjaleve Arben/Arber, etj. Ne rastin konkret, fjala shqip u tregua me e gjalle duke menjanuar nga perdorimi me pare fjalen me pak te perdorur arbenisht/arberisht. Ne kete menyre u hap rruga edhe per menjanimin e shkalleshkallshem te fjaleve te tjera te se njejtes rrenje (Arben/Arber dhe i arbenesh/ i arberesh) nepermjet krijimit te fjaleve te prejardhura shqip-tar dhe Shqip-e-ni/Shqip-e-ri. Gjithesesi, duhet pranuar qe kjo ceshtje eshte me e nderlikuar nga sa mund te duket ne nje veshtrim te pare dhe prandaj kerkon hulumtime te metejshme.

Botimet e perdorura

Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia; vol.I. Vindobonae 1913.
Blancus, Franciscus. Dictionarium Latino-Epiroticum. Romae 1635.
Baric, Henrik. Hymje ne historine e gjuhes shqipe. Prishtine 1955.
Bogdani, Pjeter. Cuneus Prophetarum, Patavii 1685.
Buda, Aleks. Rreth disa ceshtjeve te historise se popullit shqiptar, te gjuhes e te kultures se tij. Studime historike 1980/1.
Budi, Pjeter. Dottrina Chtistiana. Roma 1918.
Budi, Pjeter. Speculum confessionis. Roma 1621. Rituale Romanum. Roma 1621.
Cabej, Eqrem, "Meshari" i Gjon Buzukut.I,II.Tirane 1968.
Cabej, Eqrem. Studime gjuhesore. V. Prishtine 1975.
Cabej, Eqrem. Studime etimologjike ne fushe te shqipes: vellimi II. Tirane 1976.
Dara, Gabriele. Kenga e sprapseme e Bales. Shqiperuar nga Shaban Demiraj: Tirane 1994.
Demiraj, Shaban. Gramatike historike e gjuhes shqipe. Tirane 1986.
Demiraj, Shaban. Fonologjia historike e gjuhes shqipe. Tirane 1996.
Domi, Mahir. Prapashtesa ilire dhe shqipe, perkime dhe paralelizma. "Studime filologjike" 1974/4.
Ducellier, Alain. L'Arbanon et les albanais au XI siÚcle. Ne : Centre de Recherche d'Histoire et Civilisation Byzantines. 3 . Paris 1968.
Figlia, Nicolo. Il Codice Chieutino a cura di Matteo Mandalà . Comune di Mezzoiuso. 1995.
Fortino, I.C Giulio Variboba.La vita di Maria. Cosenza 1984.
Sami, Frasheri. Shkronjetore e gjuhes shqip. Bukuresht 1886.
Phourike, P.A .Pothen to ethnikon Arvanites? Athine 1931.
Georgiev, Vladimir. Vokalna sistema v razvoja na sllavianskite ezici. Sofia 1964.
Haebler, Claus. Grammatik der albanichen Mundart von Salamis. Wiesbaden 1965.
Hahn, Johann Georg von. Albanesische Studien.I. Jena 1854.
Hetzer, Armin. Wie ist Arnold von Harffs Wortverzeichnis (1496) zu lesen? Balkan-Archiv (Neue Folge1981/6)
Iliret dhe Iliria tek autoret antike; vell.I. Tirane 1965.
Ismajli, Rexhep. Artikuj mbi gjuhen shqipe. Prishtine 1987.
Jirecek, Konstantin.Albanien in der Vergangenheit, Illyrisch-Albanische Forschungen.I. MÃŒnchen-Leipzig 1916.
Kagan, D., Ozment, St., Turner. Fr. M. The Western Heritage New York 1987.
Krahe, Hans.Die alten balkan-illyrischen geographischen Namen. Heidelberg 1925.
Concilium Provintiale sive Nationale Albanum habitum.Anno MDCCIII. Romae 1705.
Luka, Kole. Toponimia shqiptare ne kangen e Rolandit lidhur me disa ngjarje te vjeteve 1081-1085. Stud. Hist. 1967/2
Mayer, Antun. Die Sprache der alten Illyrier.B.II. Wien 1959.
Meyer, Gustav. Etimologisches WÃrterbuch der albanesischen Sprache. Strassburg 1891.
Meyer, Gustav. Albanesische Studien V. Wien 1896.
Mircev, Kiril, Istoriceska gramatika na belgarskija ezik. Sofia 1958.
Moskalskaja, O.I. Deutsche Sprachgeschichte. Leningrad 1969.Myderrizi: 1954- Myderrizi, Osman. Nezim Frakulla. "Buletin per Shkencat Shoqerore" 1954/IV.
Emri i vjeter kombetar i Shqiperise ne tekstet e vjetra shqip me alfabet latin e arab, Studime historike 1965/1.
Rix, Helmut. Historische Grammatik des Griechischen. Darmastadt 1976.
Sedaj, Engjell. Etnonimi arberesh-shqiptar. Prishtine 1996.
Shuteriqi, Dhimiter. Shkrimet shqipe ne vitet 1332-1850. Tirane 1965.
Thunmann, Johann. Untersuchungen ÃŒber die Geschichte der stlichen europeischen Välker. Leipzig 1774.
Xhufi, Pellumb. Migrimet shqiptare ne Greqi ne shek. XIV. "Studime historike" 1991/3-4. Tirane 1994.
Xhuvani, A., Cabej, E. Prapashtesat e gjuhes shqipe. Tirane 1962.
Zojzi, Rrok. Ndamja krahinore e popullit shqiptar. "Etnografia shqiptare". 1962/1.


Pergatitur nga Prof. Shaban Demiraj
 
Nga: rruzull.Net

509
E Bukura / Tatuazhet
« ne: 06-05-2004, 01:41:32 »
Ne pjesen me te madhe te rasteve tatuazhet perdoren per qellime estetike, pa njohur simboliken e tyre. Disa tatuazhe simbolizojne djallin apo gjerat e tjera satanike, mjaft te tjera jane me te lehta dhe kane motive romantike. Vipat e njohur me tyre Madonna dhe Cher, mbajne tatuazhe me motive indiane dhe kjo lidhet me religjionin e tyre. Shume te tjere qe besojne ne astrologji vendosin simbolin e henes apo diellit, per te qene ne ndikimin e tyre. Ne Japoni tifozeve u keshillohet qe tatuazhet ti mbulojne pasi ne kulturen vendase tatuazhet jane te lidhura me kriminalitetin. Perdorimi i tatuazheve jo rralle perdoret krejt rastesisht. Nje prej risive te modes, e ashtuquajtura "Fifteen", hodhi ne treg dy vjet me pare xhinset me belt e zhvendosur, ku tatuazhet dhe pirsing ishin pjese e menuse qe zgjidhinin personat qe ndiqnin kete mode. Nder figurat me te hasura te tatuazheve, jane trendafili, zemra dhe dielli qe jane simbol i dashurise, ndersa tatuazhe me motive te tilla si : gjaku, thika dhe gjarpri percjellin mesazhe satanike. Zonat me te preferuara per ngjizjen e tatuazheve mbeten, kurrizi, gjoksi, krahu, vithet apo zona te tjera me te ndjeshme, qe kane gjithashtu edhe rrezik me te madh nga infeksionet.

albachat.ch

511
E Bukura / Kete vere
« ne: 28-04-2004, 11:24:58 »
:::Kete vere ne plazhe do te kthehet serish bikini.

Qellimi si gjithnje per te nxjerre ne pah sensualitetin e femres. Modelet e bikinit qe server linja e veshjeve 'Off Limits' prezantohet nga ngjyra fikse dhe pa kombinime, me perjashtim te relieveve te ndryshme te gdhendura ne konture te zbehte. Por nuk do te mungojne ngjyrat ultravjollece dhe ato kryesisht te ndezura edhe keto te shoqeruara me aplikacione te shumta si dhe dekoracione te thjeshta. Kjo mode evokuan rrobat e banjes se viteve '50. Ato jane mjaft chic, sensuale dhe u kthyen ne nje mode, atehere kur Madona e riperteriu ate ne videoklipet e saj. Ajo qe vihet re eshte fakti se zhduken te gjitha tendencat e viteve te fundit, ku te binte ne sy kostumet trekendeshe. Ato jane mjaft te hapura ne zonen e gjoksit, qe do te thote mos u ndie keq ne plazh. Megjithate ato qe vazhdojne te parapelqehen edhe sivjet, jane edhe bikinit. Pra thjesht, me te gjitha modelet mund te sfilojme ne bregdet, por zgjedhja gjithnje eshte pozitive. Tendence vertet e vecante sivjet ne plazh, do te jene bikinit me lule, kafshe dhe ngjyra ekzotike. Po keshtu eshte konsideruar risi edhe bikini te tipit slip dhe ato trekendeshe, te huazuara nga stilistet e rinj nga modelet e vjetra te viteve 'Ëœ50-'60.


512
Teologjia / Une jam Alfa dhe Omega..
« ne: 27-04-2004, 02:50:30 »
"Unë jam Alfa dhe Omega, fillimi dhe mbarimi'', thotë Zoti ''që është dhe që ishte dhe që vjen, i Plotfuqishmi**-Rev,1,v7"

Do doja te flisnim per madheshtine e Zotit ne kete teme, duke e nisur rastesisht  thjeshte ne ky varg i Bibles :)

Nuk ka rendesi ne jeni myslimane a te krishtere!

513
Artet e Bukura / : Art virtual!
« ne: 27-04-2004, 02:35:43 »

514
Bota Sot / Qipro!
« ne: 27-04-2004, 02:24:48 »
Se shpejti Qipro se bashku me 9 vende te tjera do i bashkangjiten Bashkimit Europian. Deri ketu shume normale. Ajo qe me habit mua eshte ajo qe ndodh brenda Qipros. Ky shtet eshte i ndare ne dy pjese si dhe e dini. Te shtunen qe kaloi ne mos gabohem u mbajt nje referendum ne te dy pjeset, per te vendosur te ardhmen e bashkuar te ishullit. Ajo qe me habiti mua eshte se pjesa greke votoi kunder bashkimit, ndersa pjesa turke votoi bindshem po. POR edhe pas kesaj vote JO pjesa greke do i bashkangjitet pa problem BE-se. Tani pyes une. - Si ka mundesi qe BE pranon te tille anetare me problem kaq serioze?!

Cfare politikash dhe diplomacish luajne rol ne kete mes?

Faqe: 1 ... 16 17 18 19 20 [21]