×
Hyrja
Profili

Origjina e universit

Origjina e universit

· 1 · 556

  • Postime: 27104
  • Gjinia: Mashkull
Berni
ne: 02-12-2010, 12:41:14
Sipas popujve Boshongo të Afrikës Qendrore, në fillim ekzistonte vetëm errësira, uji dhe Zoti i madh Bumba. Bumba një ditë, nga një dhimbje e fortë stomaku, vjell Diellin. Dielli thau një pjesë të ujit, duke nxjerrë në pah pjesë toke. Ende në dhimbje të forta stomaku, Bumba vjell sërish, duke nxjerrë këtë herë Hënën, Yjet dhe pastaj disa kafshë, leopardin, krokodilin, breshkën dhe më në fund njeriun.

Ky mit i krijmit të Gjithësisë, si shumë të tjerë, përpiqet të japë përgjigje për pyetjen që ne të gjithë ngremë. Pse jemi këtu? Nga kemi ardhur ne? Përgjigjja që jepet në përgjithësi është se njerëzit kanë një origjinë relativisht të kohëve të fundit, sepse kjo gjë duhet të ketë qenë e qartë, edhe në kohë të hershme, se raca njerëzore është zhvilluar në sajë të përmirësimit në njohuri dhe teknologji. Kështu që origjina e racës njerëzore nuk mund të ketë qenë shumë e gjatë, sepse në rast të kundërt ajo do të kishte përparuar edhe më shumë. Për shembull, sipas Peshkopit Usher, Libri i Zanafillës vendos krijimin e Gjithësisë në orën 9 në mëngjes, më datë 27 tetor, të vitit 4004 BC. Nga ana tjetër objekte të tilla si malet dhe lumenjtë, kanë ndryshuar shumë pak gjatë kohës së ekzistencës së racës njerëzore. Këto objekte ishin menduar si një sfond i vazhdueshëm i jetës dhe për më tepër se kanë ekzistuar në shekuj si një peisazh bosh ose është menduar se janë krijuar në të njëjtën kohë sikurse edhe raca njerëzore.

Megjithatë jo gjithkush ishte i lumtur me idenë se Gjithësia kishte një fillim. Për shembull, Aristoteli, më i famshmi prej filozofëve grekë, besonte se Gjithësia kishte ekzistuar përgjithmonë. Diçka e përjetshme është më e përsosur se diçka e krijuar. Ai sugjeroi që arsyeja që ne shohim përparim në racën njerëzore ishte fakti se përmbytjet ose fatkeqësitë e tjera natyrore, e kanë kthyer në mënyrë të përsëritur qytetërimin në fillimet e tij. Motivimi për të besuar në një Gjithësi të përjetshme është dëshira për të shmangur ndërhyrjen Hyjnore për të krijuar Gjithësinë dhe përparimin e saj. Nga ana tjetër, ata që besonin se Gjithësia kishte një fillim, e përdorin atë si një argument për ekzistencën e Perëndisë, si shkak i parë apo forcë lëvizëse kryesore e Gjithësisë.

Nëse dikush beson se Gjithësia kishte një fillim, pyetja që shtrohet është qartë: Çfarë ka ndodhur para fillimit? Çfarë bënte Zoti përpara se të krijonte këtë botë? A mos vallë Ai po përgatiste Ferrin  për njerëzit që bëjnë pyetje të tilla? Problemi nëse Gjithësia kishte apo jo një fillim, ishte një shqetësim i madh për filozofin gjerman, Immanuel Kant . Ai e ndjeu se kishte kontradikta logjike në këtë gjë. Në qoftë se Gjithësia kishte një fillim, pse u desh të prisnim një kohë të pafund para se të kishim fillimin? Ai e quajti këtë gjë tezë. Nga ana tjetër, në qoftë se Gjithësia kishte ekzistuar përgjithmonë, pse u desh të prisnim një kohë të pafund për të arritur fazën e tanishme? Ai e quajti këtë gjë antitezë. Qoftë teza, ashtu edhe antiteza, varen thelbësisht nga supozimi i Kantit, së bashku me pothuajse të gjithë bashkohësit e tij, se koha në vetvete ka karakter absolut. Kjo është njëlloj si të thuash se vijmë nga një e kaluar e pafund dhe shkojmë në një të ardhme të pafund, në mënyrë të pavarur nga fakti nëse Gjthësia ekziston apo jo.

Ky parim  është ende në mendjen e shumë shkencëtarëve të sotëm. Megjithatë në 1915, Einstein-i paraqiti në qarqet akademike europiane teorinë e tij revolucionare, Relativitetin e Përgjithshëm. Në këtë teori, hapësirë-koha nuk është absolute, pra nuk është më një sfond i fiksuar i ngjarjeve në kontinumin katër-përmasor. Në këtë teori, hapësira dhe koha janë madhësi dinamike të cilat janë formuar nga energjia dhe lënda në Gjithësi. Këto madhësi janë përcaktuar në kuadër të ekzistencës së Gjithësisë, kështu që nuk ka asnjë kuptim logjik të flasim për kohën para krijimit të Gjithësisë. Kjo është njëlloj si të kërkojmë një pikë e cila ndodhet në Jug të Polit të Jugut!!!

Nëse Gjithësia në thelb është e pandryshueshme në kohë, siç përgjithësisht mendohej nga shkencëtarët para viteve 1920, nuk do të kishte arsye që koha të mos përcaktohej në mënyrë arbitrare larg në të kaluarën. Çdo i ashtuquajtur fillim i Gjithësisë do të jetë artificial dhe në këtë kuptim dikush mund të shtrijë historinë e Gjithësisë prapa, në kohë të hershme. Në këtë mënyrë mund të themi se Gjithësia u krijua vitin që shkoi, muajin e kaluar ose dje, por me të gjitha kujtimet dhe dëshmitë fizike, duket si të ishte shumë më e vjetër. Kjo gjë ngre shqetësime të thella filozofike rreth kuptimit të ekzistencës. Personalisht do të merrem me këtë gjë duke pranuar atë që është quajtur përafrim pozitivist apo filozofi pozitiviste . Thelbi e filozofisë pozitiviste qëndron në faktin se ne interpretojmë të dhënat që marrim nga shqisat tona në bazë të një modeli që ne kemi ngritur për Gjithësinë. Në këtë mënyrë nuk mund të pyesim nëse modeli paraqet realitetin. Pyetja që mund të bëjmë është a funksionon ky model apo jo. Një model thuhet se është një model i mirë, në qoftë se, së pari, ai interpreton një gamë të gjerë të vëzhgimeve të kryera dhe fakteve eksperimentale, në kushtet e një modeli të thjeshtë dhe elegant dhe së dyti, në qoftë se modeli bën parashikime të caktuara që mund të verifikohen apo të hidhen poshtë prej eksperimentit.

Duke u bazuar në filozofinë pozitiviste mund të krahasohen dy modele të Gjithësisë, një model sipas të cilit  Gjithësia u krijua vitin e kaluar dhe një model në të cilin Gjithësia ka ekzistuar shumë më gjatë se një vit. Modeli në të cilin Gjithësia ka ekzistuar për shumë kohë mund të shpjegojë gjëra të tilla si binjakët identik , që kanë një kauzë të përbashkët në kohëra të hershme  ndërsa modeli në të cilin Gjithësia është krijuar vitin e kaluar nuk mund të shpjegojë këto ngjarje. Pra themi se modeli i parë është më i mirë. Në filozofinë pozitiviste nuk mund të ngremë pyetje të tipit: A ka ekzistuar vërtet Gjithësia përpara apo thjesht na shfaqet kështu. Në filozofinë pozitiviste kjo është e njëjta gjë.

Në një Gjithësi statike nuk ka një pikë të përcaktuar natyrshëm si fillim. Situata ndryshoi në mënyrë radikale rreth viteve 1920 kur astrofizikani i famshëm, Edwin Hubble filloi vëzhgimet me një teleskop 10 inç në malin Wilson, California.

Hubble zbuloi se yjet nuk janë të shpërndara në mënyrë uniforme në të gjithë hapësirën, por janë mbledhur së bashku në grupe të mëdha të quajtura galaktika.

Duke matur dritën që vinte nga galaktikat, Hubble arriti të përcaktojë shpejtësitë e lëvizjes tyre. Ai priste që shumë galaktika të vinin drejt nesh dhe po ashtu shumë të tjera të ishin duke u larguar. Kjo gjë do të sillte si pasojë një Gjithësi të pandryshueshme me kalimin e kohës. Por për habinë e tij, Hubble gjeti se gati të gjitha galaktikat janë duke u larguar nga ne, pasi ai mati zhvendosjen e dritës që vinte nga galaktikat dhe kjo zhvendosje ishte drejt së kuqes dhe referuar efektit Doppler, burimi i dritës largohet nga marrësi me një shpejtësi që përcaktohet nga zhvendosja e frekuencës. Për më tepër ai zbuloi se sa më larg nesh të ishin galaksitë aq më shpejt ato largoheshin prej nesh. Gjithësia nuk është statike në kohë, sikurse të gjithë mendonin në atë kohë, ajo është në zgjerim . Distanca midis galaktikave të largëta vjen duke u rritur me kalimin e kohës.

Zgjerimi i Gjithësisë, ishte një nga zbulimet më të rëndësishme shkencore të shekullit të 20, apo të çdo shekulli. Ky zbulim transformoi në mënyrë radikale debatin nëse Gjithësia kishte një fillim apo jo. Në qoftë se galaktikat janë duke u larguar prej nesh, kohë më parë ato duhet të kenë qenë mjaft afër me njëra-tjetrën. Nëse shpejtësia e tyre konsiderohet konstante, ato do të kenë qënë të gjitha në një vend, rreth 15 miliardë vjet më parë. A ishte ky fillimi i Gjithësisë?

Shumë shkencëtarë janë ende të pakënaqur me një Gjithësi që ka një fillim sepse duket sikur kjo gjë nënkupton se ligjet e fizikës thyhen. Disa mund të angazhojnë një agjenci e jashtme, të cilën për lehtësi e quajmë Zot, për të përcaktuar se si e pati fillimin Gjithësia. Disa të tjerë kanë avancuar duke propozuar teori në të cilat Gjithësia është në zgjerim në kohën e sotme, por nuk ka një fillim. Një nga këto teori është “Steady State Theory” , e propozuar nga Bondi, Gold, dhe Hoyle në 1948.

Në “Steady State Theory” ideja është që veç largimit të galaktikave kemi edhe formimin prej materies të galaktikave të reja, të shpërndara në mënyrë uniforme në të gjithë hapësirën. Në këtë mënyrë Gjithësia ka ekzistuar përgjithmonë dhe na shfaqet e njëjtë në çdo kohë. Kjo veti e fundit ka një virtyt të madh nga pikëpamja pozitiviste, mund të japë një parashikim të caktuar i cili mund të verifikohet me anë të vëzhgimit. Grupi i radio-astronomisë në Cambridge, nën udhëheqjen e Martin Ryle, në fillim të viteve 1960 bëri një studim të burimeve të radiovalëve. Ata arritën në përfundimin se këto burime janë të shpërndara në mënyrë uniforme nëpër qiell, duke treguar se shumica e burimeve është jashtë galaksisë tonë.

“Steady State Theory” parashikoi formën e grafikut të numrit të burimeve kundrejt fuqisë së tyre. Por vëzhgimet treguan se burimet ishin më të dobëta se sa ishin parashikuar nga teoria, duke arritur në përfundimin se densiteti i burimeve ishte më i lartë në të kaluarën. Kjo është në kundërshtim me supozimin bazë të “Stady State Theory”, sipas të cilit çdo gjë ishte konstante në kohë. Për këtë, dhe të tjera arsye, “Steady State Theory” u braktis.

Një tjetër përpjekje për të shmangur një Gjithësi e cila ka një fillim, ishte sugjerimi se ka pasur një fazë të mëparshme kontraktuese të Gjithësisë, por për shkak të rrotullimit dhe parregullsive lokale, materia në Gjithësi nuk është përqendruar e gjitha në të njëjtën pikë. Në këtë mënyrë pjesë të ndryshme të materies do të shmangin njëra-tjetrën dhe Gjithësia do të jetë sërish në zgjerim, me një densitet i cili mbetet i fundëm. Dy shkencëtarë rusë, Lifshitz  dhe Khalatnikov, kanë vërtetuar se një tkurrje të përgjithshme pa praninë e një simetrie të saktë, gjithmonë do të çojë në një fryrje të Gjithësisë, me densitet i cili mbetet i fundëm. Ky rezultat ishte shumë i përshtatshëm për materializmit dialektik Marksist-Leninist  sepse shmang mjaft pyetjeve të vështira në lidhje me krijimin e Gjithësisë.

Kur Lifshitz dhe Khalatnikov publikuan pohimin e tyre, Hawking ishte një student 21-vjeçar, duke kërkuar diçka për të përfunduar tezën e tij të doktoraturës. Hawking nuk i besoi të ashtuquajturës teorema “Lifshitz-Khalatnikov”, dhe së bashku me Roger Penrose  vendosën të zhvillonin teknika të reja matematikore për të studiuar këtë çështje. Ata treguan se Gjithësia nuk mund të pësonte fryrje. Në qoftë se Teoria e Përgjithshme e Relativitetit e Einstein-it është e saktë, atëherë do të ketë një singularitet, një pikë me dendësi dhe lakueshmëri të hapësirë-kohës të pafundme, pikë në të cilën koha pati fillimin e saj .

Provat e para eksperimentale për të konfirmuar idenë se Gjithësia kishte një fillim shumë të dendur, erdhën në tetor 1965, disa muaj pas rezultatit të parë  të Hawking në lidhje me singularitetet, me anë të zbulimit të një sfondi të dobët mikrovalësh në të gjithë hapësirën. Këto mikrovalë janë të njëjta si ato në furrat tona me mikrovalë, por shumë  shumë më pak të fuqishme. Këto mikrovalë do të ngrohnin një pica në vetëm -271.3 gradë celsius, gjë që nuk mjafton për të shkrirë pican e jo më gatimin e saj. Të gjithë ne në fakt mund të vëzhgojmë këto mikrovalë duke vendosur televizorin në një kanal bosh. Disa përqind të pikave të bardha që ne shohim në ekran, shkaktohen nga ky sfond i mikrovalëve. I vetmi interpretim i arsyeshëm i këtij sfondi  është se ky është një rrezatimit i mbetur nga një gjëndje fillestare tepër e nxehtë dhe e dendur e Gjithësisë. Me zgjerimin e Gjithësisë, rrezatimi është ftohur dhe sot shikojmë vetëm disa mbetje të zbehta të kësaj të kaluare përvëluese.

Edhe pse teorema e singularitetit “Hawking-Penrose” parashikoi se Gjithësia kishte një fillim, ajo nuk e thotë asgjë lidhur me atë se si ka filluar Gjithësia. Ekuacionet e Relativitetit të Përgjithshëm bien poshtë në pikat singulare. Kështu që teoria e Einstein-it nuk mund të parashikojë se si ka filluar Gjithësia por vetëm se si do të zhvillohet pasi ajo ka filluar. Në një pikë të tillë kemi dy mundësi zgjedhje: e para janë përfundimet e arritura nga Hawking-Penrose dhe e dyta është të pranojmë që Perëndia zgjodhi mënyrën së si e pati fillimin Gjithësia, arsyet e të cilës ne nuk mund ti kuptojmë. Kjo ishte pikëpamja e Papa Gjon Palit të II-të. Në një konferencë mbi kozmologjinë të mbajtur në Vatikan, Papa u tha delegatëve se ishte dakord për studimin e Gjithësisë pas fillimit të saj, por ata nuk duhet të hetojnë në lidhje me vetë fillimin e Gjithësisë, për shkak se ky ishte momenti i Krijimit dhe rrjedhimisht është një çështje ekskluzive e Zotit. Hawking, si pjesëmarrës në këtë konferencë, thotë se ishte i kënaqur që Papa nuk e kuptoi letrën që Hawking kishte paraqitur në konferencë ku sugjeronte një skenar se si Gjithësia kishte filluar. Unë nuk dua që mendimet e mia të shërbejnë për të më dorëzuar në “institucionet” e inkuizicionit, si Galileo, shprehet Hawking.

Interpretimi tjetër, ai i përfundimeve të arritura nga rezultatet e Hawking-Penrose, i cili mbështetet nga pjesa më e madhe e shkencëtarëve të sotëm, është se Teoria e Përgjithshme e Relativitetit bie poshtë në fusha shumë të forta gravitacionale, të cilat ekzistonin në Gjithësinë e hershme. Kjo teori duhet të zëvendësohet nga një teori më e plotë. Në këtë përfundim arrijmë edhe nisur nga fakti se Relativiteti i Përgjithshëm nuk e merr në konsideratë strukturën në shkallë të vogël të materies, që qeveriset nga Teoria Kuantike . Kjo gjë në thelb nuk ka rëndësi sepse shkalla e Gjithësisë është shumë e madhe në krahasim me shkallët mikroskopike në të cilat qeveris Teoria Kuantike e Fushës. Por kur Gjithësia ka patur përmasat e Planck-ut , përmasa të rendit 10-33cm, të dy shkallët janë të njëjta dhe Teoria Kuantike duhet domosdoshmërisht të merret në konsideratë.

Për të kuptuar origjinën e Gjithësisë, ne kemi nevojë të kombinojmë Teorinë e Përgjithshme të Relativitetit me Teorinë Kuantike. Mënyra më e mirë për të bërë këtë gjë është të përdorim idenë e Feynman-it  të një shume sipas të gjitha historive të mundshme. Richard Feynman ishte një personazh i gjallë, i cili ka luajtur në bateri bongo në një Strip-Club në Pasadena dhe gjithashtu ishte një fizikan i shkëlqyer në “California Institute of Technology”. Ai propozoi që një sistem kalon nga një gjendje A  në një gjendje B sipas çdo rruge apo historie të mundshme.

Çdo rrugë apo histori ka një amplitudë apo intensitet të caktuar dhe probabiliteti i kalimit të sistemit nga A në B jepet duke mbledhur amplitudat për çdo rrugë të mundshme kalimi. Mund të kemi një histori në të cilën Hëna është e përbërë prej djathit blu, por amplituda e kësaj gjëje është mjaft e ulët. Sigurisht kjo gjë është një lajm i keq për minjtë.

Probabiliteti për një gjendje të Gjithësisë në kohën e tashme jepet duke mbledhur të gjitha amplitudat sipas të gjitha historive që arrijnë në këtë gjendje. Por si fillojnë këto histori ose rrugë? Kjo është pyetja origjinës së Gjithësisë në një tjetër formë. Do të kërkojmë një dekret nga Krijuesi se si filloi Gjithësia apo gjendjen fillestare të Gjithësisë do e  përcaktojmë nga një ligj i shkencës?

Në fakt kjo pyetje do të dilte edhe në qoftë se historitë e Gjithësisë i takojnë një të kaluare të pafund. Por kjo pyetje do të lindte shumë më shpejt nëse pranojmë se Gjithësia filloi së ekzistuari vetëm 15 miliardë vjet më parë. Problemi i asaj që ka ndodhur në fillim të gjithçkaje, është pak a shumë si çështja e asaj që ndodhi në mesjetë, kur njerëzit mendonin se bota ishte e sheshtë. A është bota një pjatë të sheshtë, me detin që derdhet nga buzët e kësaj pjate? Unë mendoj se jo. Mjaft njerëz e kanë testuar eksperimentalisht këtë gjë, ndoshta pa e kuptuar. Ata i kanë qënë rreth botës dhe nuk kanë rënë poshtë pasi kanë arritur “buzët e pjatës”.

Siç e dimë të gjithë, problemi i asaj që mendohej për botën në mesjetë, është zgjidhur kur njerëzit kuptuan se bota nuk ishte një pjatë të sheshtë, por një sipërfaqe të lakuar. Megjithatë problemi i kohës duket sikur është e ndryshe. Duket sikur koha është e ndarë nga hapësira dhe është si një model shinash hekurudhore. Nëse ka një fillim, do të duhet me patjetër të jetë dikush për të vendosur nisjen e “trenave”.

Teoria e Përgjithshme e Relativitetit e Einstein-it, unifikoi kohën dhe hapësirën në një të vetme: hapësirë-kohën, por koha ishte ende e ndryshme nga hapësira dhe ngjante si një korridor, i cili ose kishte një fillim dhe një mbarim ose ishte i pafundëm. Megjithatë kur Jim Hartle  dhe S. Hawking kombinuan Relativitetin e Përgjithshëm me Teorinë Kuantike, arritën në përfundimin se në kushte ekstreme koha mund të sillet si një drejtim tjetër i hapësirës. Kjo do të thotë se mund të shpëtojmë nga problemi i një kohe që ka një fillim në mënyrë të ngjashme me shpëtimin nga pikpamja mesjetare e një bote me anë. Nëse supozojmë se fillimi i Gjithësisë ishte si Poli i Jugut të Tokës, me gjerësinë gjeografike që luan rolin e kohës, Gjithësia do të fillojë si një pikë në Polin e Jugut. Duke lëvizur në veri rrathët me gjerësi gjeografike konstante, të cilat paraqesin madhësinë e Gjithësisë, do të zgjerohen. Të pyesësh se çfarë ka ndodhur para fillimit të Gjithësisë është një pyetje pa kuptim sepse nuk ka asgjë në jug të Polit të Jugut.

Koha, e matur si shkallë e gjerësisë gjeografike, do të ketë fillimin në Polin e Jugut, por Poli i Jugut është si çdo pikë tjetër. Dikush mund të thotë: unë kam qenë në Antarktidë por jo në Polin e Jugut.

Ligjet e Natyrës që veprojnë në Polin e Jugut veprojnë dhe në çdo vend tjetër. Kjo do të heqë kundërshtimin mbi vjetërsinë e fillimit të Gjithësisë, ky do të jetë një vend ku ligjet e fizikës bien poshtë. Fillimi i Gjithësisë, do të qeveriset nga ligjet e fizikës.

Tabloja e zhvilluar nga Jim Hartle dhe Stephen Hawking për një krijim spontan kuantik të Gjithësisë është pak a shumë si formimi i flluskave të avullit në ujin që vlon.
Ideja është se rrugët më të mundshme të krijmit të Gjithësisë, do të jenë si siperfaqet e flluskave. Shumë flluska të vogla do të shfaqen dhe pastaj do të zhduken sërish. Këto do i korrespondojnë mini-Gjithësive të cilat do të zgjerohen por do të tkurren (kolaps) përsëri, ndërsa kanë ende përmasa mikroskopike. Ato janë Gjithësi alternative të mundshme por nuk janë me interes për shkak se nuk “jetojnë” mjaftueshëm për zhvillimin e yjeve, galaktikave dhe jetës inteligjente. Megjithatë disa nga flluskat e vogla do të rriten në një madhësi të caktuar, në të cilën ato janë të sigurta nga kolapsi. Ato do të vazhdojnë të zgjerohen me një shpejtësi gjithnjë e më të madhe dhe do të formojnë flluskat që ne shohim në ujin që vlon. Ato i korrespondojnë Gjithësive që nisin të zgjerohen me një shpejtësi gjithnjë në rritje. Ky quhet inflacion, sikurse çmimet që rriten çdo vit në ekonomitë botërore.

Rekordi botëror për inflacionin ishte në Gjermani pas Luftës së Parë Botërore. Çmimet u rritën me një faktor prej dhjetë milion herësh në një periudhë prej 18 muajsh. Por kjo nuk është asgjë në krahasim me inflacionin në fillimet e Gjithësisë. Gjithësia u zgjerua me një faktor miliarda e miliarda herë në një fraksion sekonde. Ndryshe nga inflacioni në çmime, inflacioni në fillimin e Gjithësisë ishte një gjë shumë e mirë. Ky inflacion prodhoi një Gjithësi shumë të madhe dhe uniforme, ashtu si ne e shohim sot. Megjithatë Gjithësia nuk është plotësisht uniforme. Në shumën sipas të gjitha historive të mundshme të universit, histori të cilat kanë parregullsi shumë të vogla, do të kemi një probabilitet të lartë për një histori të Gjithësisë plotësisht të rregullt dhe uniforme. Teoria parashikon se Gjithësia në fillimin e saj ka të ngjarë të ketë patur jo-uniformitete të vogla. Këto parregullsi të universit të hershëm do të kenë si pasojë variacione të vogla në intensitetin e sfondit të mikrovalëve matur në drejtime të ndryshme. Ky sfond mikrovalësh është vëzhguar nga sateliti MAP dhe rezultati i marrë jep ato lloj  variacionesh të cilat janë parashikuar nga teoria. Kjo gjë konfirmon faktin se jemi në rrugë të drejtë.

Ekzistenca e jo-uniformiteteve në Gjithësinë e hershme do të thotë se disa zona do të kenë densitet pak më të lartë se disa zona të tjera. Tërheqja gravitacionale suplementare e zonave me densitet më të lartë do të ngadalësojë procesin e zgjerimit të kësaj zone dhe eventualisht mund të shkaktojë një tkurrje të kësaj zone, për të formuar më pas galaktikat dhe yjet. Pra, nëse shikojmë me kujdes hartën e mikrovalëve, ajo ka pika blu në të gjithë strukturën e Gjithësisë. Kjo do të thotë se Ne jemi produkt i fluktuacioneve kuantike në Gjithësinë e hershme. E parë në këtë formë, Perëndia vërtetë ka luajtur me zare!

Në njëqind vitet e fundit është bërë një progres i jashtëzakonshëm në studimin e Gjithësisë. Teoria e Përgjithshme e Relativitetit, si dhe zbulimin i zgjerimit të Gjithësisë, shkërrmoqi pikëpamjen e vjetër të një Gjithësie statike. Në vend të kësaj, Relativiteti i Përgjithshëm parashikoi se Gjithësia dhe vetë  koha do të fillojnë në “Big Bang”. Kjo teori gjithashtu parashikoi se koha do të ketë një fund dhe ky fund do të jetë në vrimat e zeza. Zbulimi i sfondit kozmik të mikrovalëve dhe vrojtimi i vrimave të zeza mbështesin këto konkluzione. Ky është një ndryshim radikal në pikëpamjen tonë për Gjithësinë dhe realitetin në vetvete.

Edhe pse Teoria e Përgjithshme e Relativitetit parashikoi se Gjithësia duhet të ketë ardhur nga një e kaluar në të cilën lakimi i hapsirë-kohës arrinte mbyllësinë e saj, nuk mund të parashikojë se si “lindi” Gjithësia prej “Big Bang”. Kështu që Relativiteti i Përgjithshëm, i vetëm, nuk mund të japë përgjigje për pyetjen themelore të kozmologjisë: Pse ekziston Gjithësia, në ç’mënyrë ajo ka “lindur”? Megjithatë, në qoftë se Relativiteti i Përgjithshëm kombinohet me Teorinë Kuantike, kjo mund të bëjë të mundur të parashikojmë se si filloi Gjithësia. Fillimisht ajo do të zgjerohet me një shpejtësi gjithnjë e më të madhe. Gjatë kësaj periudhe inflacioniste, “martesa” e dy teorive parashikon krijimin e fluktuacioneve të vogla të cilat do të çojnë në formimin e galaktikave, yjeve dhe të gjitha strukturave të tjera në Gjithësi. Kjo gjë është konfirmuar nga vëzhgimi i jo-uniformiteteve të vogla në sfondin kozmik të mikrovalëve, ekzaktësisht me të njëjtat veti të parashikuara nga teoria. Pra duket se njezëzimi është në rrugë të drejtë për të kuptuar origjinën e Gjithësisë, edhe pse do të duhet akoma shumë punë. Një dritare e re për të kuptuar Gjithësinë e hershme do të hapet kur ne të arrijmë dedektimin e valëve gravitacionale apo kuanteve të bashkëveprimit gravitacional të quajtur gravitone. Valët gravitacionale përhapen lirisht qysh prej kohës së Gjithësisë së hershme, të papenguara nga ndërhyrja e  çfarëdo lloj materiali.

Pavarësisht disa sukseseve të mëdha, jo çdo gjë është zgjidhur. Ne ende nuk e kemi arritur të kuptojmë teorikisht zgjerimin e Gjithësisë, do të vazhdojë të zgjerohet në mënyrë të përshpejtuar apo pas një periudhe të gjatë zgjerimi do të ngadalësohet. Pa kuptuar këtë gjë, ne nuk mund të jemi të sigurt për të ardhmen e Gjithësisë. A do të vazhdojë Gjithësia të zgjerohet përgjithmonë? A është inflacioni një ligj i natyrës? A mos vallë Gjithësia do të pësojë një kolaps total duke përfunduar në atë që quhet “Big Crunch”? Rezultatet e reja të marra nga vëzhgimet dhe përparimet në fushën teorike sa vijnë e po bëhen më të dendura. Jemi shumë afër momentit kur mund të japim përgjigje për pyetjet e vjetra sa vetë njerëzimi: Pse jemi këtu? Nga vijmë nga ne?

Përgatiti: Ergys Rexhepi Alsat.tv
 

rezart veleshnja origjina

Nisur nga InfoZRubrika Parapre

Postimi i fundit 20-05-2020, 21:07:30
nga InfoZ
Origjina e evropianëve

Nisur nga M A XRubrika Historia

Postimi i fundit 19-06-2019, 21:28:47
nga M A X
Origjina e disa fiseve në Shqipërinë veriore

Nisur nga M A XRubrika Historia Shqiptare

Postimi i fundit 29-05-2019, 11:07:18
nga M A X
Origjina dhe simbolet e flamurit shqiptar!

Nisur nga M A XRubrika Historia

Postimi i fundit 24-12-2011, 02:16:32
nga shkambi
Origjina e shalqirit dhe pjeprit

Nisur nga BerniRubrika Tryeza

Postimi i fundit 15-08-2011, 10:54:11
nga Berni